Moderne olieverfbereiding werd in de 15e eeuw bedacht toen "Vlaamse schilder Jan van Eyck... een stabiel medium ontwikkelde gebaseerd op lijnzaadolie", volgens een artikel uit Chemical and Engineering News. Voorgangers van olieverf zijn encaustica (bijenwas en pigment) en tempera (ei, olie en pigment). Hedendaagse olieverven bevatten ten minste pigment, olie als binder en vulstof.
Pigment geeft kleur aan de verf. Hoe intenser en duurzamer het pigment, hoe hoger de kwaliteit. Onder de meest betrouwbare pigmentbronnen door de eeuwen heen zijn cadmium voor rood en geel en kobalt voor blauw, volgens het Chemical and Engineering News artikel. Vandaag kan kobalt ook violet, groen, geel en zwart verf formules creëren.
In vroege Mediterrane beschavingen werden "oxiden van ijzer, koper en mangaan" gebruikt in encaustische verven, volgens het C&EN artikel. Vandaag wordt ijzeroxide nog steeds gebruikt voor een reeks tinten. Volgens realcolorwheel.com maakt ijzer "het meest complete kleurwiel van alle elementen". Omdat ijzer "lye, zwavel en zuren weerstaat", kan het gemengd worden met andere elementen en/of verhit om kleuren te creëren zoals Pruisisch blauw; geel, rood of bruin oker; sienna; violet en zelfs aubergine.
Lood is een ander veelzijdig mineraal pigment, creërend een zeer stabiel, zuiver wit, volgens realcolorwheel.com, wat ook bereikt kan worden door waterstofperoxide aan lood toe te voegen. Vanwege gezondheids- en veiligheidszorpen is het gebruik van lood in verf vandaag beperkt.
Andere mineralen zijn echter nog steeds in gebruik als pigmenten: koperoxide levert diverse groentinten, en mangaan produceert groen, blauw en violet. Magnesium werd gebruikt om geel te maken in 15e-eeuws India. Vandaag wordt het meestal in combinatie met andere mineralen zoals zink, ijzer en titanium gebruikt om "een breed scala aan witachtige, zeer duurzame turkoois, groen, geel of rode pigmenten" te creëren, volgens HandPrint.com.
Het tweede meest kritieke component van olieverf is de olie die de andere ingrediënten bindt. Van Eyck zou verheugd kunnen zijn dat lijnzaadolie nog steeds beschouwd wordt als "het sterkste bindmiddel in olieschilderkunst", volgens OldMastersMaroger.com. Daarnaast voegen kunstenaars van vandaag vaak aan fabrieksverven "gepolymereerde lijnzaadolie... toe om de verf vloeibaarder te maken of de droogtijd aan te passen." Olieverven kunnen ook geformuleerd zijn met noten-, pepelolie of saffloerolie.
Olieverfformuleringen bevatten ook middelen om lichaam aan het medium te geven. Daaronder, volgens het Chemical and Engineering News artikel, zijn "aluminiumstearaat, andere metaalzepen, en wassen" naast "marmorstof of calciumcarbonaat". Veel moderne kunstenaars bewaren wassen om gefabriceerde olieverven te verdikken.