Een pantograaf is een eenvoudig maar uiterst nuttig instrument om tekeningen of lettering nauwkeurig te vergroten of te verkleinen. Het wordt gebruikt in technisch tekenen, kartografie, gravure en kunst.
Pantografen bestaan meestal uit vier aluminium armen die op verschillende punten met elkaar verbonden zijn. De lichte, stijve constructie zorgt voor nauwkeurigheid zonder vervorming.
De armen vormen twee "V"-vormen, waarvan één omgekeerd is. Ze zijn bevestigd zodat elke arm parallel loopt aan één andere arm. De bevestigingen aan de onderkant van elke "V" zijn vast; de andere zijn verstelbaar. Door de verbindingspunten te verschuiven, bepaal je de schaalverhouding.
De twee "V"-vormen zijn aan elkaar gekoppeld zodat ze om elkaar heen kunnen scharnieren. Dit scharniermechanisme is de kern van de schaalgetrouwe duplicatie. Het veranderen van de verbindingspunten bepaalt of de kopie groter of kleiner wordt dan het origineel.
Plaats een vel papier onder het uiteinde van de pantograaf waar het schrijfinstrument (potlood, pen, graveerstylus) zit. Met het ankereind (vast punt) volgt je de lijnen van het originele document. De pantograaf vertaalt de beweging schaalgetrouw naar het tekeninstrument.
De pantograaf levert een schaalgetrouwe kopie op: identiek in vorm en verhouding, alleen afwijkend in formaat. Ideaal voor het vergroten van schetsen, verkleinen van plannen of herhalen van patronen.