Kunstenaars gebruiken kleurtheorie al lang voor Isaac Newton het kleurenrad uitvond in de 1660s. Van de Renaissance tot de 21e eeuw tonen deze voorbeelden hoe kunstenaars kleurtheorie gebruikten voor realisme en emotie.
Aristoteles: alle kleur bestaat uit licht en donker. Leonardo da Vinci ontwikkelde hieruit chiaroscuro: licht en schaduw creëren dimensie. In de Mona Lisa zie je hoe hij wit, zwart, rood, geel, blauw, groen gebruikt voor de kenmerkende glimlach.
17e-18e eeuw: complexere kleurbenaderingen. Eugène Delacroix: complementaire kleuren (niet licht/donker) creëren rijkste contrasten/schaduwen. Schaduw aan rood? Groen in plaats van zwart. Donkerder oranje? Blauw toevoegen. Geeft nuancerenkijk aan hue en value in "Liberty Leading the People" en "The Women of Algiers".
Begin 20e eeuw: emotionele potentie van kleur. De Fauves ("Wilde Dieren"), geleid door Matisse, bewonderden hoe Van Gogh en Gauguin kleur expressief gebruikten. Fauves (Derain, Vlaminck, Braque) verlaten naturalistische kleur voor heldere kleuren die emotioneel raken. Matisse's "Green Stripe": een helft gezicht geel, andere helft huidtint, gescheiden door groene streep.
Modernisten verkenden kleurtheorie qua emotie/perceptie. Picasso: driejaar blauwe periode (alleen blauw, bereik van stemming). Anni '50-'60: Josef Albers bestudeerde hoe kleurcombinaties perceptie beïnvloeden. Gekleurde vierkanten op elkaar: plaatsing beïnvloedt hoe het oog kleur verwerkt. Color Field schilders (Rothko): hele doeken met 1-2 kleuren, illusie van diepte.
Technologie geeft nieuwe inzichten. Cory Arcangel (Brooklyn): digitale bewegende strepen op muren/schermen, hoe beweging kleurexperentie beïnvloedt. David Batchelor (Londen): foto's van lege witte vierkanten in Londen, hoe afwezigheid van kleur vieze stedelijke omgeving levendig doet lijken. Waar kunstenaars kleurtheorie eerst gebruikten voor realisme, is het nu een instrument om perceptie en emotie te bevragen.