Archeologische bewijsmateriaal van Ancestral Puebloan (Anasazi) sites over de Four Corners-regio onthult vrouwen als centraal voor economisch, spiritueel en sociaal leven — eerdere aannames van mannendominante hiërarchieën tegensprekend.
Vrouwen waren de primaire scheppers van kenmerkende Anasazi-keramiek — van utilitaire corrigerende wares tot uitgewerkte geschilderde vaten. Vingerafdrukanalyse op scherven bevestigt vrouwelijke pottenbakkers. Ontwerpen coderen culturele kennis, maakend pottenbakken een vrouwelijk gecodeerde intellectuele traditie.
Vrouwen beheerden de volledige landbouwcyclus: planten, oogsten, verwerken (maïs malen op manos/metates), opslag (afgedichte graanschuren), en distributie. Isotopenanalyse van resten toont vrouwen's dieetten die direct landbouwarbeid weerspiegelden.
Katoenteelt, spinnen en weven — producerend kleding, dekens, sandalen en ceremoniële textielen — waren vrouwelijke domeinen. Weeggewichten en spindoeljes concentreren in huishoudelijke ruimtes geassocieerd met vrouwen.
Kiva-muurbeelden, figuurtjes en grafgoden suggereren dat vrouwen priesterlijke rollen vervulden. Sommige hoogstatus vrouwebegrafenissen bevatten rituële objecten (gebedsstokken, mineraalpigmenten, schelpornamen) die spiritueel leiderschap aanduiden.
Als primaire verzorgers overdroegen vrouwen taal, ambachtstechnieken, zelfvoorzieningskennis en cosmologie — de onzichtbare infrastructuur van culturele continuïteit.
Matrilocale woonpatronen (echtgenoten die bij vrouwenhuishoudens komen) en matrilineaire clanstructuren in nakomelings-Pueblovolken impliceerden dat vrouwen significante huishoudelijke en clanautoriteit hadden. Sommige onderzoekers pleiten voor vrouwelijke sachems of raadstemmen.
Interpretaties evolueren met nieuwe methoden: oud DNA, microbotanische analyse, en samenwerkend onderzoek met Pueblo-nakomelingsgemeenschappen. Het plaatje blijft incompleet maar wordt duidelijker — Anasazi-vrouwen waren niet periferaal; ze waren fundamenteel.