Hoewel het direct duidelijk mag zijn, maken optische illusies gebruik van veel basale en fundamentele kunstprincipes. Optische illusies zijn een prima voorbeeld van de inherent kracht en mogelijkheden die in kunst zitten. De basale kunstprincipes worden zo gemanipuleerd dat de kijker wordt misleid om iets te zien dat er niet noodzakelijk is. Optische illusies gebruiken trillerende en contrasterende kleuren, de figuur/grond-relatie, schaduwen en hooglichten, alsook de manipulatie van vorm en lijn.
Een van de meest prominente artistieke kenmerken van optische illusies is hun gebruik van trillerende, contrasterende en supplementaire kleuren om het psychologische effect van illusie te creëren. Trillerende kleuren ontstaan wanneer meerdere kleuren, die extreem intense en verzadigd zijn, naast elkaar worden geplaatst en lijken te trillen. Contrasterende kleuren, of complementaire kleuren, zijn diegenen die aan tegenoverliggende kanten van het kleurenrad staan; bijvoorbeeld geel en paars. Optische illusies gebruiken meestal één van deze kleurentheorieën, zo niet beide, om de beoogde illusie te bereiken.
De figuur/grond-relatie verwijst direct naar de relatie tussen de figuur, het hoofdfocuspunt van het werk, en de achtergrond, of alles behalve de figuur. Op elk moment kan de duidelijke scheiding tussen figuur en grond vervagen en bijna volledig verdwijnen. Dit is precies wat sommige optische illusies proberen te benutten. Ze vervagen de onderscheiding opzettelijk om hun gewenste illusie te bereiken.
Hooglichten en schaduwen worden in vrijwel elke kunstvorm gebruikt om het onderwerp driedimensionaliteit, diepte en substantie te geven. Het extreme gebruik van schaduw met een geaccentueerde hoogliicht kan een tweedimensionale tekening of afbeelding het gevoel geven driedimensionaal te zijn. Schaduwen en hooglichten zijn sinds de geboorte van de kunst essentieel voor kunsttechnieken. Optische illusies manipuleren en incorporeren schaduw en hoogliicht op een manier die de kijker misleidt om iets te zien dat er niet echt is.
Vorm en lijn zijn twee van de meest basale fundamentele aspecten van kunst, doch optische illusies incorporeren ze op een manier die de perceptie van de kijker van wat zij zien, verwarrt. Met de buiging van een lijn in een bepaalde richting en de alteratie van een vorm in een andere, is een optische illusie al gecreëerd. De meest basale optische illusies benutten dit concept om de schijn van bewegende lijnen of buigende vormen in schijnbaar onmogelijke manieren te geven.