Romeinse en Byzantijnse mozaieken ontwikkelden zich in ongeveer dezelfde tijdperken en beïnvloedden elkaars stijl. Toch bezitten ze duidelijk verschillende stijlen, technieken, onderwerpmateriaal en materialen. Waar Romeinse mozaieken grotendeels functioneel waren, legden Byzantijnse structuren de nadruk op decoratieve details. Beide stijlen werden gebruikt om religieuze figuren en het huishoudelijke leven te eren.
Beide tradities ontspruiten de Griekse traditie, die oorsprong vindt in wegbouw: gekleurde kiezelstentjes in patronen. Romeinen gebruikten ook kleine kiezelstentjes, maar niet voor wegen. Ze voegden kubusvormige kleistukjes toe: tesserae, voor extra kleur en definitie. Vaak zeer klein (mm's), wat een schilderachtig effect gaf. Vanaf de 5e eeuw gebruikten Byzantijnen glas-tesserae (smalti), geproduceerd in Italië uit dikke glasplaten. Soms met goud- of zilverblad achterzien.
Romeinen plaatsten mozaieken in publieke en private ruimten. Vanwege oorsprong in wegen vaak op vloeren, vooral in badhuizen en tuinen. Naarmate het Rijk westwaarts uitbreidde (Brittannië), breidde de techniek zich uit. Brits-Romeinse voorbeelden tonen vaak minder vaardigheid/complexiteit dan Italiaanse. Byzantijnen waren meesters in muur- en plafonddecoratie met mozaieken, vooral in religieuze publieke gebouwen. Ze kantelden smalti voor optimale lichtval en schittering. Byzantijnse mozaieken domineerden Oost-Griekenland en het huidige Turkije.
Romeinse mozaieken: dierenoffers, huishoudelijke scènes, geometrische patronen. Soms christelijke beeldtaal (bijv. Christus als 'zongod' in St. Petrus in Rome). Byzantijnse mozaieken: veel meer christelijke thema's, met Romeinse invloeden. Later: nimbussen en schitterende huid door goudblad en gekantelde smalti.
Pompeï: Slag bij Issus (Casa del Fauno, 1831) – vroege Griekse stijl. 1e-2e eeuw: uitgebreide oppervlaktes in Het Gouden Huis van Nero (Rome). Monochrome vloeren in Ostia voor mythologisch/religieus Rome. Byzantijnse muurdecoratie: kerk van Sant'Apollinare Nuovo. Kleinere details (heiligen nimbussen/huid): kerken van Hosios David en Áyios Dhimítrios.