Middeleeuws schrijven evolueerde sterk van val Romeinse Rijk tot opkomst Renaissance. Naast archieven/beschikkingen: meeste overgebleven documenten zijn manuscripten door monniken die hun leven wijdden aan transcriptie. Stijl varieerde per lokale tradities, methoden, technische beperkingen (hoeveelheid papier/perkament). Paleografie bestudeert deze schriftvormen.
Paradoxaal: vroege middeleeuwse teksten (500-1000) zijn met voldoende taalkennis makkelijker leesbaar dan latere teksten voor drukpers. Reden: Europeanen voortzetting Romeinse stijl, maar geleidelijk evolueerde naar ingewikkeld systeem van stenografie en compacte letters door monniken.
Belangrijkste stijlen: Unciaal (Uncial), Insulair (Insular), Karolijns (Caroline). Veel subsetten, vaak met "minuskel" voor compacte schrijfwijze. Kenmerk: zacht gebogen, uniforme letters, goed leesbaar voor moderne lezers. Insulair: Ierland/Engeland. Karolijns: universeel in Europa (Carolingische dynastij). Book of Kells = Insulair (hoewel meer versierd).
Monniken werden experts in zoveel mogelijk woorden op een pagina. Papyrus/papier bestond, maar boeken op duur dierenperkament (vellum) voor eeuwenlange duurzaamheid. Resultaat: letters scherper, meer rechte verticale lijntjes. "Pocket bijbels": ontzettend klein, vergrootglas nodig.
Italiëners noemden later "Gotisch" (barbarisch), maar "Blackletter" is vaker gebruikt. Blackletter werd uniformer via druk, populair in Duitsstalig gebied tot WOII. Andere gebieden: druklettertypen uit pre-Gotische stijlen, handschrift terug naar vroege middeleeuwen/Romeins.
Veel concise documenten met ingewikkelde stenografie. Volledige woorden afkorten met uniek teken, of letters/voor-/achtervoegsels met strepen boven woord. Voorbeelden: M/N aan einde woord = streep over laatste klinker. "et" had meerdere symbolen. "Christus" = "XP" (Grieks). Lezen vereist uitstekende Latijnskennis + oefening met honderden stenografietekens.
Boek bezitten in Middeleeuwen = ontzettend duur (arbeid). Meeste: sober, lichte versierde initialen voor hoofdstukken. Rijke eigenaren: pravazig versierd. "Geïllumineerd" = hoogversierd. Hoofdletters met tekeningen erin/erom (onderwerp). Dieren/mythische wezens ("grotesken") als decoratie. Goudblad, dure pigmenten (lapis lazuli).
Prachtvoorbeelden: Book of Kells, Maciejowski Bijbel, Book of Hours of the Duc de Berry.