Raffaello Sanzio da Urbino (1483–1520) staat als een van de meest veelzijdige genialen in de geschiedenis, uitblinkend in schilderkunst, architectuur, diplomatie, en ontwerp. Zijn korte leven leverde een oeuvre op die de Hoge Renaissance definieerde en kunstenaarsstandaarden stelde voor eeuwen.
Raphaël's schilderkundige vaardigheid was ongeëvenaard. Hij meesterde sfumato voor zachte overgangen, chiaroscuro voor dramatisch licht, en lineair perspectief voor ruimtelijke diepte. Meesterwerken als de School of Athens, Transfiguration, Sistine Madonna, en Galatea tonen zijn supreme kleurzin en compositionele brilliantie. Zijn tientallen Madonna's blijven iconen van moederlijke genade.
In fresco transformeerde hij de Vaticaanse Stanze (Raphaël Kamers) in uitgebreide verhalende cycli waar complex perspectief verweven is met architectuurilluisie. Zijn portretten—Baldassare Castiglione, Julius II, Leo X with Cardinals—openbaren psychologische diepte onder geïdealiseerde oppervlakken. Voorbereidende tekeningen in rood krijt, zwart krijt, en metalpoint tonen anatomische precisie en meticulieuze planning. Hij ontwierp ook de Acts of the Apostles tapijtcartons voor de Sixtijnse Kapel, vertaalde geschilderde visie in geweven splendeur.
Aangesteld als Architect van St. Pieter in 1514 na Bramante's dood, vormde Raphaël de evolutie van de basiliek. Hij ontwierp de Villa Farnesina (met zijn loggia fresco's), de onvoltooide Villa Madama, en het Palazzo Branconio dell'Aquila. Zijn pionerende gebruik van de reuzenorde—kolossale pilasters die meerdere verdiepingen beslaan—beïnvloedde Palladio en het Barok.
Raphaël was een vertrouwde vertrouweling van pausen Julius II en Leo X, beheerde kunstprojecten en antiquiteitenbehoud. Als Prefect van Oudheden (1515) leidde hij opgravingen en restauraties van Romeinse ruïnes. Hij bemiddelde ook tussen kunstenaars, mecenen, en ateliers, functionerend als cultureel diplomaat.
Zijn decoratieve ontwerpen strekten zich uit tot zilverwerk, majolica, decors, en feestapparatuur. Hij leidde een atelier van meer dan 50 assistenten—inclusief Giulio Romano, Perino del Vaga, en Polidoro da Caravaggio—creërend een vroeg "studio-systeem." Collaboratie met graveur Marcantonio Raimondi produceerde reproductieprints die zijn faam door Europa verspreidden.
Raphaël stierf op 37-jarige leeftijd, waarschijnlijk door overwerk en koorts (mogelijk syfilis of malaria), uitgeput door zijn St. Pieter's plichten. Zijn laatste werk, de Transfiguration, werd voltooid door Giulio Romano. Raphaël's genialiteit lag in synthese: hij absorbeerde Leonardo's wetenschap, Michelangelo's kracht, en Perugino's genade om klassieke perfectie te produceren.