Vergelijkings-contrast essays vereisen studenten om teksten te analyseren en conclusies te trekken op basis van gelijkenissen en verschillen tussen elementen in de teksten. Dit type analyse is uitdagend, omdat het meerdere denklevels vereist. Echter, door literaire werken te vergelijken, ontdekken studenten universele thema's op verrassende plekken.
Voor een vergelijkings-contrast essay heb je elementen in de boeken nodig die een soort gelijkenis hebben, zoals personages of thema's. Bijvoorbeeld: je kunt Mary Shelley's Victor Frankenstein vergelijken met Robert Louis Stevenson's Mr. Hyde of Oscar Wilde's Dorian Gray. Al deze 'monsters' vertegenwoordigen op een of andere manier de conflict tussen goed en kwaad in de mens. Een nauwe analyse van gelijkenissen en verschillen van de 'monsters' zal oorzaken van deze conflict suggereren. De ideeën die je ontdekt helpen je je thesis te vormen. Heeft de mens inherent goede en kwade neigingen? Misgedragen we ons door conflicterende maatschappelijke boodschappen? Hoeveel worden we beïnvloed door externe krachten? Leunt elke auteur naar een kant?
Zodra je je boeken en elementen voor analyse gekozen heb, moet je de teksten nauwkeurig bestuderen, met name de elementen die je vergelijkt. Gebruik grafische organisatoren om je gedachten te ordenen, dingen die de elementen gemeen hebben en verschillen op te sommen. Een Venndiagram werkt goed voor dit, omdat het een snelle visuele weergave van gelijkenissen en verschillen biedt. Naarmate je de gelijkenissen en verschillen in het werk scheidt, zul je patronen zien die conclusies ondersteunen. Bijvoorbeeld: Dorian Gray en Victor Frankenstein hebben beiden geheimen. Wat is vergelijkbaar aan hun geheimhouding? Wat is anders? Wat verbergen ze en waarom? De antwoorden ondersteunen je thesis.
Een vergelijkings-contrast essay kan op twee manieren georganiseerd worden: punt voor punt of onderwerp voor onderwerp. In de punt-voor-punt methode bespreek je de verschillende punten zoals ze door elk personage gepresenteerd worden. Bijvoorbeeld, op het punt van geheimhouding: bespreek Gray's verborgen portret en Frankenstein's verborgen monster. Je kunt dan de karaktertransformatie in beide verhalen bespreken. Zowel Frankenstein als Dorian Gray transformeren van onschuld tot schuld. Hoe en waarom? Je kunt het idee van gruwelijke uiterlijk in beide verhalen bespreken. Wat symboliseert het in elk werk?
Als je je essay structureert om elementen onderwerp voor onderwerp te vergelijken, lijst je alle relevante details van het ene onderwerp eerst. Bijvoorbeeld, in de Frankenstein-Mr. Hyde vergelijking, maak alle punten die je wilt over Frankenstein en daarna alle punten over Mr. Hyde. Als je een onderwerp-voor-onderwerp benadering kiest, voeg een alinea toe die de ideeën verbindt. Het vergelijkings-contrast papier is analytisch, en mag niet klinken als een simpele lijst met punten.