Vanaf de vroegst bekende resten van de menselijke mythologie tot de fantasyromans en films van de 21e eeuw, zijn monsters een constante aanwezigheid gebleven in de verhalen van de mensheid. Literaire experts, culturele anthropologen en historici hebben allemaal theorieën over waarom mensen de aanwezigheid van monsters in hun verhalen verlangen. Het enige wat zeker lijkt is dat zonder Loki, Dracula of Cthulhu, verhalen veel minder leuk zouden zijn.
Een reden waarvel veel culturen, inclusief moderne popcultuur, monsters in hun verhalen gebruiken is om als een soort waarschuwing te dienen. Stephen T. Asma schreef voor 'The Chronicle of Higher Education' in 2009. Het thema van sommige oude mythes was dat monsters een vorm van straf waren. Hybris, het negeren van de waarschuwingen van de goden, verraad of andere misdaden konden gestraft worden in de vorm van de aankomst van een monster. Monsters herinneren mensen aan hun waardencodes te volgen of de gevolgen te riskeren, die neergaand kunnen zijn.
Er lijkt een behoefte te zijn aan monsters om de onderdrukking van bepaalde seksuele driften in de samenleving te vertegenwoordigen. Nirgens is dit duidelijker dan in vampierliteratuur, vanaf Bram Stoker tot de huidige dag. De HBO-serie True Bloodbeeldt vampiers bijvoorbeeld af als een soort hyper-seksueel wezen, dat de kracht, aantrekkelijkheid en seksuele honger vertoont die sommige mensen in hun dagelijkse leven heimelijk verlangen, zo rapporteerde 'The Plain Dealer' uit Cleveland in 2009.
Vreemd genoeg, lijken mensen genot te beleven uit bang zijn. De menigten bij elke horrorfilm-premiere kunnen hiervan getuigen, maar onderzoekers hebben het probleem ook wetenschappelijk geanalyseerd. Onderzoekers van de Universiteiten van Californië en Florida deden een studie in 2007 die toonde dat mensen die horrorfilms kijken, daadwerkelijk genieten van de momenten die normaal als de engste worden beschouwd. Het feit dat angst genietenbaar is, verklaren waarom mensen altijd de engste monsters bedenken om in hun verhalen te steken.
Catharsis is de vrijmaking van negatieve emoties. Literatuur, drama, muziek en films bieden mensen catharsis door hen toe te laten negatieve emoties en gevoelens te voelen en zich mee te identificeren die geen plaats hebben in een gezond mensleven. Door ze door fictie te voelen, bereiken mensen een soort psychologische vrijmaking van de negatieve drukte van de wereld. Monsters bieden catharsis door hun bestaan en door hun nederlaag, zo schreef Michele Alison Taylor in 'the Monster Chronicles'.