Fictie omvat verhalen die bedacht zijn in plaats van waar, of strikt waar, gebeurtenissen. Kortverhalen, novelles en romans zijn de formaten die het meest met fictie geassocieerd worden. De genres omvatten mystery, literair fictie, sciencefiction, horror en meer. Ondanks de variëteit aan formaten en genres, zijn er kenmerken gemeenschappelijk aan alle typen fictieve verhalenvertelling. Geen enkel element is belangrijker dan een ander. Het is de manier waarop een schrijver een unieke wisselwerking tussen alle elementen creëert die een fictiewerk vermakelijk en betekenisvol maakt.
Thema is de onderliggende boodschap of boodschappen die een schrijver probeert aan de lezer over te brengen. In fictie wordt thema niet direct aangegeven. Het wordt indirect gepresenteerd door "getoond" te worden door scènes en dialoog in plaats van "verteld" door de schrijver in expositie. Het thema is waar het verhaal over gaat in plaats van wat er gebeurt. Het is wat bij de lezer blijft hangen lang nadat hij de details van de plot is vergeten.
Plot is wat er gebeurt in een fictiewerk. Het kan in chronologische volgorde gebeuren, in omgekeerde chronologische volgorde of in elke volgorde die de schrijver passend vindt om de lezer te vermaken. Boeken kunnen plot-zwaar zijn, zoals bij spionagethrillers, of plots kunnen dun zijn, zoals bij sommige werken van literaire fictie. Personages drijven de plot.
Alle fictiewerken bevatten personages, of het nu mensen, dieren, geesten of machines zijn. Ze drijven de plot met de keuzes die ze maken of niet maken. Hun zwaktes wekken conflict. Conflict en de drang om het op te lossen is de essentie van de plot.
Fictie wordt verteld vanuit een of meer perspectieven. Voorbeelden zijn: de eerste persoon enkelvoud, alwetend, beperkt alwetend, de tweede persoon, enzovoort. Meeste verhalen worden in de derde persoon, beperkt alwetend verteld: hij zei, ze zei. De eerste persoon enkelvoud — ik zei, ik dacht — is ook populair. De lezer moet het perspectief overwegen bij het evalueren van de implicaties van een verhaal.
Fictiewerken spelen zich af in een setting. De setting kan New York City zijn, een landelijk dorpje, onder water of in een slecht gedefinieerde wederwereld. Schrijvers kiezen de setting met zorg om een stemming over te brengen, het tempo te bepalen of een rol in het thema te spelen. Setting is belangrijk, en de wisselwerking met personages helpt het personage te definiëren. Een personage dat in New York op Wall Street woont en werkt, kan zich na een maand kampen in landelijk Arkansas volledig anders gedragen.