Datums en namen uit het hoofd leren zet veel mensen af van geschiedenis, maar voeg een goed verhaal toe en saai feiten komen plotseling tot leven. Volgens de "Sunday Times Online" werd historisch fictie vanaf 2010 een steeds populairder genre. Een goed geschreven historisch roman houdt je geboeid aan de plot, en prikkelt je interesse in historische gebeurtenissen. Het genre biedt lezers een realistische fictie-alternatief voor de meer verbeeldingsrijke thrillers en actieromans.
Historische fictie is breed gedefinieerd als een fictief verhaal dat in het verleden plaatsvond. Het verleden kan verwijzen naar gebeurtenissen of personages die voortkwamen voordat de auteur leefde. Strengere definities suggereren dat de plot van een historisch roman over het algemeen plaatsvindt twee generaties of 50 jaar vóór de tijd waarin het geschreven is. Het doel van historische fictie is om lezers te verleiden met levende geschiedenis, in plaats van saai data en namen. Tegelijkertijd probeert historische fictie de aandacht van het publiek te trekken met personages en gebeurtenissen die hedendaagse stemming weerspiegelen die realistisch passen in een historische setting.
Evidence-based argumenten zijn het primaire verschil tussen historische fictie en historisch non-fictie. Historisch non-fictie is meestal een academische schrijfstijl, waarin de auteur een thesis nastreeft gebaseerd op bewijs verkregen door rigoureus wetenschappelijk onderzoek. Historische fictie wordt doorgaans geschreven door schrijvers in plaats van historici. De bewijslast is minder belangrijk in historische fictie, de nadruk ligt op het gebruik van de verbeelding en schrijfstijl van de auteur om hun eigen versie van een historisch gebeurtenis of personages te schilderen.
Er bestaat discussie onder geleerden over de aard van de literaire elementen die historische fictie vormen. Sommige geleerden betogen dat auteurs van historische romans de waarheid kunnen manipuleren om het vertelde verhaal te versterken. Anderen geloven dat authenticiteit extreem belangrijk is in historische romans, gegeven de mate waarin het genre gebruikt wordt om geschiedenis te begrijpen. Voorstanders van deze mening suggereren dat het opleggen van hedendaagse waarden op een historisch gebeurtenis of setting een onrecht doet aan de lezer. Een accuraat begrip van de sociale structuren van het beschreven tijdperk wordt genegeerd, ten gunste van de kans om een meer actueel sociaal of politiek agenda te duwen in een onjuist historisch context.
Voorbeelden van historische fictie zijn: "Bud, Not Buddy" door Christopher Paul Curtis, gezet tijdens de Grote Depressie. "A Tale of Two Cities" is een klassieker van Charles Dickens die Londen en Parijs ten tijde van de Franse Revolutie vergelijkend verkent. Zowel "The Book Thief" door Markus Zusak als "The Guernsey Literary and Potato Peel Pie Society" door Mary Ann Shaffer en Annie Barrows spelen tijdens WOII. De eerste kijkt naar het leven in nazi-Duitsland, de laatste biedt een blik in de ervaring van het leven in de door nazi's bezette Kanaaleilanden.