De exacte motivaties achter Cecils acties zijn onderwerp van historisch debat. Enkele mogelijke verklaringen zijn echter:
* De kroon beschermen: Cecil was een groot voorstander van de monarchie en zag het buskruitcomplot als een ernstige bedreiging voor zowel koningin Elizabeth als koning James. Hij voelde zich waarschijnlijk dat het zijn plicht was om het complot bloot te leggen en te ontmantelen om de veiligheid van de kroon en de stabiliteit van het rijk te garanderen.
* Zijn kracht behouden: Als eerste minister had Cecil aanzienlijke macht en invloed. Het blootleggen van het complot zou zijn positie verstevigen door zijn competentie en loyaliteit aan de koning te demonstreren. Het zou hem ook helpen potentiële rivalen uit te schakelen die het complot mogelijk hadden gesteund.
* Politiek voordeel: Het Gunpowder Plot was een gebeurtenis die grote verdeeldheid zaaide en de religieuze spanningen in Engeland deed toenemen. Cecil zag het waarschijnlijk als een kans om zijn eigen politieke positie te versterken door zichzelf te presenteren als beschermer van de gevestigde orde en als verdediger tegen het katholieke extremisme.
* Persoonlijk geloof: Cecil was een vrome protestant en hij beschouwde het complot als een katholieke samenzwering tegen de protestantse monarchie. Zijn sterke religieuze overtuigingen hebben hem mogelijk gemotiveerd om de samenzweerders actief te achtervolgen en te ontmaskeren.
Het is belangrijk op te merken dat dit slechts mogelijke verklaringen zijn. De motivaties van Cecil waren waarschijnlijk complex en werden gedreven door een combinatie van deze factoren.
Ongeacht de exacte redenen was Cecils rol bij het blootleggen van het buskruitcomplot onmiskenbaar aanzienlijk. Zijn acties leidden tot de arrestatie van de samenzweerders, het dwarsbomen van de aanval op het parlement en de versterking van het protestantse establishment in Engeland.