Leopold von Ranke (1795–1886) wordt breed beschouwd als de stichter van de moderne historische methodologie. Zijn benadering transformeerde geschiedenis van een literair streven naar een rigoureuze academische discipline.
Zijn beroemde motto, "wie es eigentlich gewesen" ("zoals het eigenlijk was"), vat zijn insistie op het gebruik van originele documenten — brieven, dagboeken, ooggetuigenverklaringen, officiële archieven — en het onderwerpen ervan aan zorgvuldige kritische analyse samen, in plaats van te vertrouwen op secundaire verhalen.
Ranke verheerde geschiedenis tot een wetenschap door evidence-based analyse, logisch redeneren en duidelijke methodologieën voor bronverificatie te eisen.
Hij concentreerde zich op Europese staats politiek, machtsstrijden en internationale verhoudingen — met name de Reformatie en de Italiaanse Renaissance — met de staat als de primaire motor van geschiedenis.
Zijn studenten, bekend als "Rankianen," verspreidden zijn methoden over Europese universiteiten, vormgevend voor historische studies wereldwijd voor generaties.
Ranke stelde dat gebeurtenissen geanalyseerd moeten worden binnen het kader van hun eigen tijd, niet beoordeeld naar moderne standaarden, om anachronisme te vermijden.
Bronnenkritiek, wetenschappelijke methode en contextuele analyse blijven hoekstenen van de historiografie. Hoewel latere kritiek Eurocentrisme en smalle politieke focus noemt, is zijn fundamentele impact onmiskenbaar.