Realisme is niet alleen prevalent als een beweging en stijl in literatuur, het is ook een filosofisch perspectief. Realistische literatuur is slechts één esthetische output van de filosofische ontwikkeling van realisme. In het algemeen wordt realisme begrepen als een situatie benaderen zoals het is. In literatuur wordt het beschouwd als het vertegenwoordigen of uitdrukken van fictie als een weerspiegeling van het echte leven. Bekende Amerikaanse realistische auteurs zijn Mark Twain, Upton Sinclair, Kate Chopin, en W.E.B. Du Bois.
Een thema van realistische literatuur is een toewijding aan het beschrijven van de fysieke omgeving precies zoals deze waargenomen wordt. Het gebruikt taal die betrekking heeft op je zintuigen. Kenmerken die niet gevoeld kunnen worden, zijn niet binnen de middelen van realistisch schrijven, hoewel dat realistische schrijvers niet verhinderde om over onvoelbare kenmerken en emoties in hun beschrijvende schrijven te schrijven.
Realisten, in hun pogingen om de fysieke wereld te vertegenwoordigen en uit te drukken, namen een interesse in de samenleving om hen heen. Ze zochten dezelfde soort realistische beschrijvende benadering toe te passen op de samenleving als ze deden op de natuur of op mensen. Dit is een deel van de reden waarom realistische schrijvers zoals Upton Sinclair werk schreven dat op momenten lijkt op hedendaagse investigatieve journalistiek.
Een ander thema van realistische literatuur, vooral Amerikaanse realistische literatuur, was de afwijzing van romanticisme. Realisten waren niet bereid een romantische, of zoals zij zagen, naive begrip van het leven te accepteren. Ze zagen de samenleving en relaties niet noodzakelijk cynisch of pessimistisch, maar met een nadruk op het vertegenwoordigen van wat er echt is. Of het nu seks was, de ellende van vrouwen of racisme, ze wilden de waarheid van de Amerikaanse ervaring uitdrukken.
Realistische literatuur, in haar focus op waarheid, was geïnteresseerd in de wetenschappelijke methode en de beste routes naar het ontdekken van de realiteit. Een resultaat van die focus, alsook de afwijzing van romanticisme, is het gebruik van gewone of gewone figuren als centrale onderwerpen. In tegenstelling tot veel romantische teksten, was realisme minder geïnteresseerd in de groot of beroemd. Realistische literatuur focust vaak op een gemiddelde burger gekozen omdat hij een bepaalde maatschappelijke trend vertegenwoordigde.