De setting is een zeer invloedrijk aspect van de gotische roman. Het verhaal speelt zich meestal af in de klaustrofobie en duisternis van een oud kasteel of abdij. Het creëert een plek van vrees en ontzag en schetst deze wereld als een verval van haar vroegere zelf. De wanhoopvolle, donkere en verwoeste omgeving impliceert dat er ooit een bloeiende wereld was. Het is niet alleen de woning zelf die deze sombere setting creëert, maar ook de omgeving. Je zult merken dat het kasteel omringd kan zijn door mysterieuze bossen of doemdenkende grotten om de ontzettende sfeer van de roman aan te vullen.
De gotische roman creëert een angstaanjagende en vreemd bedreigende sfeer, die een gevoel van terreur in de lezer wekt door het onbekende. Veel van de tijd ontwikkelt de plot zich om een soort mysterie, zoals een schijnbaar onverklaarbare verdwijning, een vreemde en onverwachte dood, of een andere onverklaarbare gebeurtenis. Mysterie is iets dat ontstaat uit een gat in ons begrip en het is centraal in de gotische roman en haar plot. Een distinctive gotische sfeer wordt gecreëerd door dit element.
Gotische personages bestaan meestal uit een tirannische schurk en een protagonist. De schurk wordt meestal afgebeeld als een krachtige mannelijke figuur, zoals de koning, heer van het landgoed of vader die het protagonist beveelt en vernederd, die vaak vrouwelijk is. De protagonist, een eenzame, geïsoleerde en vaak onderdrukte figuur in de roman, wordt alleen achtergelaten zonder beschermer.
De vertelling in een gotische roman is gevuld met sentiment, soms overdreven. De personages worden gedreven of overweldigd door extreme emoties, met name verdriet en vrees. Personages worden vaak geplaagd door een constante toestand van lijding door angst en een eindeloos gevoel van zwevend onheil. Huilen en schreeuwen zijn beide frequente voorkomens.