Handeling 4, scène 1. Een Venetiaanse rechtbank. Antonio heeft zijn obligatie aan Shylock niet nagekomen; de lenenier eist zijn wettelijk recht — een pond van Antonio's vlees. Wat volgt is een van Shakespeare's meest elektriserende confrontaties tussen wettigheid en menselijkheid.
Portia (verkleed als Balthazar, een jonge doctor in de wetten) ontmantelt Shylock's zaak met chirurgische precisie:
Shylock wordt verslagen. Hij moet:
1. Helft zijn bezit afstaan aan Antonio (in bewaring voor Lorenzo/Jessica).
2. De andere helft aan de staat afstaan.
3. Zich tot het christendom bekeren.
4. Zijn nalatenschap aan Lorenzo en Jessica achterlaten.
Antonio wordt gespaard — maar de “genade” die Shylock wordt getoond, is zelf wreed. De scène ontbrandt eindeloze discussie: Is dit rechtvaardigheid? Is gedwongen bekering genade? Shakespeare weigert makkelijke antwoorden, en laat de rechtbank — en het publiek — in morele schorsing achter.