Essays zijn korte non-fictieteksten die de lezer willen overtuigen of informeren. Narratieve essays zijn meestal persoonlijk van toon en moeten een sterk thema, een boog (verandering in karakter of overtuiging), een goed ontwikkeld standpunt en entertainmentwaarde bevatten om succesvol te zijn.
Het essay richt zich op één nauw thema of centraal idee. Succes hangt af van de vaardigheid om het idee compleet en beknopt te presenteren. Ontwikkel het thema met gedocumenteerde feiten en logische redenering die leidt tot een conclusie. Het thema kan elk onderwerp zijn, serieus of grappig, dat voor schrijver en lezer belangrijk is.
Er moet een transformatie plaatsvinden, niet alleen een beschrijving. Vaak gaat het om een persoonlijke ervaring met een verandering in gezichtshoek. De persoon in het verhaal moet een transformatie doormaken, of in gevoelens of in perceptie van gebeurtenissen.
In tegenstelling tot historisch schrijven of journalistiek is een narratief essay niet objectief. In kranten worden editorials gescheiden van nieuws omdat ze meer dan feiten bevatten. De editorial geeft de mening van de schrijver over de feiten. De lezer wordt gestimuleerd na te denken en een eigen mening te vormen. Het narratief essay biedt ruimte voor intellectuele wisseling.
Begin met een boeiende opening om de lezer te grijpen. Voeg citaat, persoonlijke ervaring of statistieken toe om de lezer door de alinea's te leiden. Bijvoorbeeld: een essay die een politieke toespraak over gezondheidszorg bekritiseert, kan beginnen met een anekdote over een burger die worstelt met zijn verzekeraar.