Het concept van een camera gebruiken om gebeurtenissen vast te leggen en te rapporteren zoals ze gebeuren, zonder de actie te stagen ten bate van de regisseur, heeft zijn wortels in de filmbeweging bekend als Direct Cinema. Vergelijkbaar met Direct Cinema, willen organisaties die nieuws dekken dat kijkers geloven dat hun cameracrews nieuwsgebeurtenissen op een accurate en onpartijdige manier vastleggen.
Direct cinema is, volgens Film School Direct, een subgenre van documentair film waarin de regisseur en zijn crew onpartijdig observeren en de gebeurtenissen die in de eindfilm getoond worden, vastleggen. Er mag geen poging worden gedaan door de filmmaker om te interfereren met, of de uitkomst van de gebeurtenissen te veranderen. Direct cinema vereist zelfbeheersing namens de regisseur, en een professionele afstand tot – maar geen onbelangstelling in – wat er gefilmd wordt. De filmmaker gebruikt zijn film niet om een politiek of sociaal agenda vooruit te helpen; hij is slechts geïnteresseerd in accurate rapportage, ongeacht de uitkomst. Bekende voorbeelden van direct cinema-documentaires zijn Woodstock, 'Brother's Keeper', en 'March of the Penguins'.
Hoewel de termen vaak wisselend worden gebruikt, zijn direct cinema en cinema vérité twee distincte documentair film-subgenres. Cinema vérité-filmmakers, hoewel nog steeds geïnteresseerd in het vastleggen van ware gebeurtenissen, hebben typischerwijs een standpunt dat ze in hun werk willen overbrengen; MIT beschrijft dergelijke filmmakers als 'provocateurs, deelnemers en katalysatoren voor crisis.' In recente jaren hebben deze typen films vaak de filmmaker zelf meedoen aan de actie op het scherm. Bekende voorbeelden van cinema vérité-documentaires zijn 'Triumph of the Will', 'Harlan County USA' en 'Bowling for Columbine'.
Ontstaan in de late jaren 1950, werd direct cinema mogelijk gemaakt door het avontuur van lichtere, meer draagbare 16mm filmcamera's, die met de hand bediend konden worden en met een heel kleine crew. Deze magere opnamestijl stelde filmmakers in staat om locaties en camera-hoeken spontaan te veranderen, wat een graad van intimiteit gaf die nooit eerder op het scherm was gezien. Voor het eerst konden filmmakers de acties van hun onderwerpen volgen, in plaats van zorgvuldig geplande opnames voor ze te laten uitvoeren voor de camera.
D.A. Pennebaker hielp de direct cinema-beweging pioneeren met rauwe, onverfijnde portretten van zijn onderwerpen. 'Don't Look Back', zijn 1967 documentaire over folk/rockzanger Bob Dylan, verdient aandacht niet alleen vanwege Dylan's betoverende – soms onschone en ongewettigde – diva-achtige gedrag achter de schermen, maar ook vanwege de intimiteit waarmee Pennebaker en zijn crew hem wisten vast te leggen. 'Salesman' van de Maysles Brothers volgde een groep Amerikaanse verkopers die het land afreisden om bijbels en godsdienstige boeken te verkopen, met het publiek als getuige van elke overwinning en mislukking. Later scoorden de Maysles nog een hit met 'Gimme Shelter', een documentaire over The Rolling Stones. In dit ontroerende werk vingen de camera's per ongeluk de moord op een jonge zwarte man door leden van de Hell's Angels motorbende, die beveiliging verzorgden voor de band op dat moment.
Direct cinema is vandaag nog steeds populair, met nieuwe technologie die het nog makkelijker maakt om realiteit onderweg vast te leggen. Goedkope digitale camcorders hebben dure filmcamera's in de meeste gevallen vervangen, en veel filmmakers kunnen hun beelden nu zelfs op een laptop bewerken. Beeldkwaliteit is explosionsartig gestegen met de introductie van betaalbare HD-opnameapparatuur, terwijl opnamekosten zijn gedaald doordat goedkope digitale band film vervangt. En, met de explosie van satelliet-tv-kanalen en internet-distributiemodellen, hebben filmmakers meer paden naar een publiek dan ooit tevoren.