Blaxploitation-films kwamen op de hielen van de Black Power-beweging van de jaren zestig. Geproduceerd van ongeveer 1970 tot 1975, richtten deze films zich op zwarte mannen en vrouwen als anti-helden die strijden tegen het corrupte witte establishment. De films waren counter-intuitief ten opzichte van mainstream witte producties met nette zwarte helden, door een drugsdealer of poot te empoweren om ghetto-zwarten te beschermen tegen de brutaliteit van 'the man'.
Afro-Amerikanen zijn lang gestereotypeerd door de bioscoop. D.W. Griffiths' 1915-film 'Birth of a Nation' toonde amorale zwarte carpetbaggers. 'Race'-films geproduceerd van ongeveer 1920 tot 1950 had all-black casts, vaak in verhalen geschreven door witte schrijvers, die de deugden van middelklasse-leven en assimilatie in de samenleving prijzen. Zwarte filmkunstenaars van de jaren zeventig herkenden de onderdrukking van zwarten in deze films en zochten het genre op zijn kop te zetten.
De geweldloze burgerrechtenbeweging van de jaren zestig sprak de grote meerderheid van zwarten aan. Maar grote delen van Afro-Amerikaanse binnenstedelijke gemeenschappen identificeerden zich ook met de vuurige retoriek van Malcolm X en de Black Panthers. Zwarte separatisten waren niet per se een negatieve invloed. De Black Panthers zochten gewapende confrontatie indien nodig, maar openden ook gemeenschapskeukens in het ghetto. Deze outlaw-doch-welwillende uitstraling sprak jonge zwarte filmmakers aan.
Melvin Van Peebles' 1971-film 'Sweet Sweetback's Baadasssss Song' wordt het meest geciteerd als startschot voor het blaxploitation-genre. De zwarte protagonist werd opgevoed door prostituees, ten onrechte beschuldigd van een misdaad, en redt een Black Panther van mishandeling door witte wetshandhavers door ze wreed aan te vallen. Etnische scheldwoorden, seks, cartoonachtig geweld, en een anti-witte toon zetten de toon voor toekomstige blaxploitation-films.
Een hele reeks navolgers volgde. Het meest opvallend was de 1971 Gordon Parks-gerichte 'Shaft' met Richard Roundtree als de zwarte versie van Dirty Harry en James Bond die zijn eigen vigilante rechtvaardigheid uitoefende. In 'Hit Man' wrocht Bernie Casey door de Los Angeles porno-industrie om de exploitatie en dood van zijn nicht te wreken.
De aantrekkingskracht van het genre ligt ook in het uitgebreide gebruik van funk- en soulmuziek. Wat 1960s rockmuziek was voor de countercultuurfilm 'Easy Rider', waren funk en soul voor blaxploitation. Regisseurs legden complete soundtracks van openingstitels tot de laatste frame met muziek van Herbie Hancock, Isaac Hayes en Quincy Jones.
Mainstream zwarte acteurs, zoals Sidney Poitier en Bill Cosby, die profiteerden van witte, niet-dreigende kosten als 'Lilies of the Field' en 'I Spy', erkenden de noodzaak van blaxploitation als een noodzakelijk empowerment-instrument, maar de NAACP en andere burgerrechtengroepen kielden dat het zwarte stereotypering versterkte en de zaak van gelijke rechten schaadde.
Het genre baande een pad voor andere zwarte filmmakers. Misschien het meest bedacht, zo niet controversiële, resultaat is acteur/regisseur Ivan Dixons 1973-film 'The Spook Who Sat by the Door' waarin een zwarte nationalist de CIA infiltreert en wat hij leert gebruikt om een guerilla-ontbranding te ontketenen. Minder controversieel maar niet minder belangrijk zijn John Singletons 1991 'Boyz n the Hood', de meeste van Spike Lee's films, en witte filmmaker Quentin Tarantinos hommage aan blaxploitation-ster Pam Grier in de 1997-film 'Jackie Brown'.