De hefboom is een van de oudste tools van de mensheid, met bewijs daterend vanaf ~5000 v.Chr. in de Neolithicum. Egyptische grafschilderijen tonen de shaduf, een op hefboom gebaseerd irrigatie-apparaat, terwijl Mesopotamische steenhouwerijen hefbomen gebruikten om massive stenen te verplaatsen. De Griekse wiskundige Archimedes formaliseerde het principe rond 250 v.Chr. beroemd met de uitspraak: "Geef me een vaste steun, en ik zal de aarde bewegen."
Een hefboom is een stijve staaf die draait om een draaipunt (fulcrum). De mechanische voordelen zijn gelijk aan de lengte van de krachtsarm gedeeld door de lengte van de lastarm. Een langere krachtsarm betekent dat minder kracht nodig is om de last te verplaatsen.
De hefboom is een van de zes klassieke eenvoudige machines (naast de schuine vlak, wig, schroef, katrol en wiel/as). Het vormt de basis van alle complexe machines — van tangen tot hydraulische graafmachines.