Oorsprong en Ontwikkeling van Realisme in Filosofie en Kunst: Van Oud-Griekenland tot Moderne Stromingen
Realisme – de visie dat realiteit onafhankelijk bestaat van de geest – heeft diepe wortels:
Oude Fundamenten
- Griekenland: Plato (Vormen vs. bijzondere dingen), Aristoteles (substantie, categorieën, empirisme). "De mens is de maat" (Protagoras) vs. objectieve waarheid.
- Rome: Cicero, Lucretius (Epicurees materialisme).
Renaissance Herontwakening
- Kunst: Perspectief, anatomie, observatie (Leonardo, Dürer).
- Filosofie: Humanistische herontdekking Aristoteles; vroege wetenschappelijke methode (Bacon, Galileo).
19e Eeuw: Realisme als Stroming
- Filosofie: Locke/Hume (empirisme) → Mill, Russell (logisch atomisme) → Wetenschappelijk realisme (entiteiten van theorieën bestaan).
- Literatuur: Reactie op Romanticisme. Balzac, Flaubert, Dickens, Eliot, Tolstoy, Howells: gewone levens, gedetailleerde observatie, sociale kritiek, geen idealisatie.
- Kunst: Courbet ("Ik kan geen engel schilderen"), Millet (boeren), Repin. Fotografie versterkt.
- Fotografie: Lewis Hine, Jacob Riis – documentair bewijs voor hervorming.
20e Eeuw Voort
- Logisch positivisme, analytische filosofie, kritisch realisme (Bhaskar), speculatief realisme.
- Socialistisch realisme (staatvoorgeschreven), magisch realisme (literatuur).
Kerndraad: Toewijding aan de wereld zoals die is, kennenbaar door observatie en reden.