Sommige muzikale puristen en gear-verzamelaars zijn geen fan van software-instrumenten. Zij claimen dat deze digitale emulaties nooit de klanken en zielen van hun hardware-voorbeelden evenaren – of het nu gaat om legendarische analoge synthesizers, vintage elektrische piano's of akoestische concertvleugels. Maar virtuele toetsenborden groeien in populariteit vanwege onmiskenbare voordelen. Hierbij horen hun lage kosten, gemak, veelzijdigheid en betrouwbaarheid vergeleken met traditionele toetsenborden, die rommelig, fragiel en duur kunnen zijn in aanschaf, verplaatsing en onderhoud.
Een virtueel instrument is een softwareprogramma of plug-in dat een computer gebruikt om geluid te produceren door digitale middelen. Virtuele toetsenborden zijn één type virtueel instrument. De meeste virtuele toetsenborden ontvangen invoersignalen via MIDI (Musical Instrument Digital Interface). Wanneer een virtueel toetsenbord een MIDI-signaal ontvangt, genereert het ofwel realtime een toon, ofwel triggert het een vooraf opgenomen toetsenbordsample. MIDI-signalen kunnen afkomstig zijn van een externe controller-toetsenbord, uit een MIDI-sequentie met muzikale instructies, of van een muisklik of computertoetsenbordinvoer.
Muzikanten kiezen vaak voor virtuele toetsenborden om het gemak. Optredende muzikanten kunnen een virtueel toetsenbord geïnstalleerd op een laptop in een schoudertas meenemen. Vergelijk dat met het proberen een staande piano van een repetitieruimte naar een zaal op de tweede verdieping te verplaatsen. Virtuele toetsenborden zijn veel draagbaarder en zelfs makkelijker op te bergen. Software-instrumenten hebben geen beschermende hoesjes of reiniging nodig en kunnen niet beschadigd worden door vochtigheid.
Muzikanten die zich geen Bösendorfer-piano of Fender Rhodes Mark I kunnen permitteren, hebben wellicht wel het budget voor een virtuele emulatie. Vooral in het geval van vintage-instrumenten is de aankoopprijs maar het begin. Eigenaren moeten betalen voor constant onderhoud, regelmatige stemming en potentieel dure reparaties. Vintage-instrumenten kunnen moeilijk te vinden zijn en in perfecte werking te houden en hebben misschien uit productie genomen randapparatuur of zeldzame vervangingsonderdelen nodig. Ook vereisen virtuele toetsenborden geen routinematige reiniging en beschermende hoesjes, wat een extra uitgave kan zijn. Een additioneel voordeel van virtuele toetsenborden voor optredende muzikanten is het lage risico op diefstal.
Virtuele toetsenborden komen in diverse open-source en proprietaire formaten, waarvan veel cross-platform zijn. Deze omvatten Steinberg's Virtual Studio Technology (VST), Apple's Audio Units (AU), Digidesign's Real-Time AudioSuite (RTAS) en Linux's Virtual Studio Plugin Technology 2 (LV2).
Bepaalde virtuele toetsenborden zijn geprogrammeerd met geavanceerde functies die ze veelzijdiger maken dan hun hardware-tegenhangers, waaronder uitgebreide MIDI-mogelijkheden, polyfonie en ingebouwde effecten.