Cantates en opera's zijn beide vormen van vocale muziek met instrumentale begeleiding die drama omvatten, en beide zijn geboren in Italië tijdens de Barokperiode (1600-1750). Ze zijn gemakkelijk te verwarren, maar er zijn verschillende onderscheidingspunten.
Een opera is bedoeld om uitgevoerd te worden, als een toneelstuk waarin alle dialogen gezongen worden in plaats van gesproken. Een cantate, aan de andere kant, is ook een drama, maar meer als een verhaal in muziek gezet en gezongen.
Opera's nemen hun verhaal over het algemeen uit de mythologie, terwijl een cantate vaak een sacraal stuk kan zijn, vergelijkbaar met een oratorium maar korter in lengte. Cantates kunnen echter ook afgeleid zijn van een lyriek drama.
Cantates waren bedoeld als kamer muziek, een uitvoering geleverd door een kleinere groep aan een meer intiem publiek (zoals op een privé bijeenkomst). In tegenstelling tot kamer muziek, wordt opera doorgaans in een theater uitgevoerd voor een veel groter publiek.
Als kamer muziek, werden cantates oorspronkelijk geschreven voor één stem op elk deel. Naarmate de vorm in de kerk bewogen, werd het een reeks delen, sommige voor solisten en sommige voor een heel koor. Het aantal delen in een opera hangt af van het aantal delen in het toneelstuk.
Cantates kunnen gezien worden als een soort minimalistische opera. Opera is op het extreme met al zijn decors, kostuums en acteren. Oratorium zit in het midden, minder dramateisch dan opera, zonder decors of kostuums maar met een groot koor voor de stemmen. Cantates zijn als oratorium, maar met veel minder stemmen.