De taak van een bassist is nooit klaar. Basspelers moeten bewust nadenken over noten (de melodie) en synchroon blijven met de acties van de drummer (de ritme) om de muziek in beweging te houden. Of je nu een beginner bent die het instrument voor de eerste keer oppakt of al een paar nummers kunt spelen maar meer wilt weten over de mechanica van muziek maken op de basgitaar, dan zijn de basisprincipes de plaats om te beginnen.
Uitgaande van een vier-snarige bas (meer over vijf-snarige laters) die gestemd is op standaardstemming en je het alfabet kent, ben je al halverwege. De vier snaren op een bas zijn gestemd op E, A, D en G (van de dikke bovenste snaar naar de dunne onderste). Als je een vijf-snarige hebt, is de bovenste snaar een B; bij een zes-snarige bas kom je een zware B en een ultra-dunne C tegen. Wanneer je de snaren plukt met je rechterhand (omgekeerd voor linkshandigen), trilt elke snaar op de bovengenoemde tonen. Een noot niet begrenzen, ofwel je andere hand niet gebruiken om op de snaren te drukken, laat de noot "open".
Het muzikaal alfabest is veel korter dan degene die je op school leerde, want het loopt alleen van A tot G voordat het zich herhaalt. Het luidt: A B C D E F G A. Deze nooten worden "natuurlijke" nooten genoemd. Je zult merken dat sommige letters ruimtes ertussen hebben, en andere niet. De ruimtes worden "toevalsnooten" genoemd, ook wel kruizen en mollen. Elke letter (noot) die geen ruimte ertussen heeft, heeft geen kruizen of mollen. Een natuurlijke noot wordt direct gevolgd door zijn kruis, wat ook de mol van de volgende natuurlijke noot is. Bijvoorbeeld: A wordt gevolgd door A kruis/B mol, dan B, dan C, C kruis/D mol, E, F, F kruis/G mol, G, G kruis/A mol, en A. Een keer doorlopen vormt één octaaf.
Letterlijk genomen zijn frets de metalen strepen op het vingersbord van de bas. Muzikaal gesproken zijn frets de ruimtes tussen de strepen, en indrukken op de ruimte tussen de strepen produceert een noot. Een fretruimte wordt een "halve toon" genoemd, dus twee frets zijn één hele toon. De meeste bassen hebben fretmarkers, stippen of vierkanten die op de 5e, 7e, 9e en 12e fret worden geplaatst, wat één volledige octaaf creëert. De overige frets zijn dezelfde nooten, alleen in een hogere octaaf. De meeste bassen hebben 20 tot 22 frets, maar sommige hebben 24, wat twee volledige octaven maakt. Op één snaar spelen, één fret per keer, is de "chromatische" schaal.
De twee belangrijkste schalen in de muziek, en dus in basspelen, zijn de majeure en mineure schalen. Je hebt waarschijnlijk de bekende "do-re-mi-fa-sol-la-ti-do" gehoord, de vocalisatie van de majeur-schaal. Om de A-majeur te spelen, speel je het volgende op volgorde: E-snaar/5e fret (A), E-snaar/7e fret (B), A-snaar/4e fret (C kruis), A-snaar/5e fret (D), A-snaar/7e fret (E), D-snaar/4e fret (F kruis), D-snaar/6e fret (G kruis), en D-snaar/7e fret (A octaaf). Hoe meer je onder de knie krijgt met het spelen van deze schaal, hoe meer muziek je zult begrijpen.
Een A-mineure schaal klinkt meer dreigend en is een favoriet van metal- en hardrockbands: E-snaar/5e fret (A), E-snaar/7e fret (B), E-snaar/8e fret (C), A-snaar/5e fret (D), A-snaar/7e fret (E), A-snaar/8e fret (F), D-snaar/5e fret (G), en tenslotte de A-octaaf op de D-snaar/7e fret.
Elke van de schalen bestaat uit acht nooten. Als je de "ontbrekende" nooten toevoegt die je oversloeg bij het spelen, eindig je met in totaal 12 nooten, of (je raadt het) één octaaf. Deze nooten, inclusief de ontbrekende, hebben toegewezen Romeinse cijfers. De eerste die je speelt, de "root", is I. Chromatisch is de volgende noot II, dan III en IV op de 8e fret en zo verder. Wanneer basspelers spreken over het construeren van baslijnen, zeggen ze soms een I-IV-V, een veelvoorkomende akkoordvoortgang in rock en pop. Alle baslijnen worden volgens deze regels geschreven. Nadat je leert in welke toonsoort een nummer staat, met een beetje studie, zul je weten welke nooten die ruimtes kunnen vullen en beginnen mee te spelen of je eigen lijnen te schrijven.