De symfonie evolueerde van hofvermaak tot de top van orkestraal ambitie door een handvol werken die de mogelijkheden herschreven.
Programmatische autobiografie via idée fixe (terugkerend thema voor geliefde). Vijf delen: Dromen, Bal, Scène in de Velden, Mars naar het Schafot, Heksen sabbat. Ongekende instrumentatie (vier harpen, twee cornets, ophicleide, col legno strikers). De symfonie als roman.
Klassieke vormen geïnfuseerd met Romantische dichtheid. Geen programma – zuivere muzikale logica. Thematiische ontwikkeling als architectuur (Schoenberg noemde het "developing variation"). Rijke, herfstachtige instrumentatie; geen verspilte noot.
Symfonie nr. 2: Studentenwerk dat ritmische vitaliteit hintte. Symfonie van Psalmen: Latijnse psalmen, neoklassieke austeriteit, piano/harp in plaats van violen/alto's, choraal-orkestraal fusie. Herdefinieerde de symfonie voor de 20e eeuw: niet Beethoven's erfgenaam, maar een nieuwe soort.
Deze werken bleven niet alleen de vorm uitbreiden – ze veranderden wat een symfonie kon betekenen.