De viool verscheen in zijn moderne vorm in het vroege 16e-eeuwse Noord-Italië, kennelijk volledig gevormd. Toch blijft zijn exacte afstamming een van de meest gedebateerde puzzels in de musicologie. In tegenstelling tot de piano, die een duidelijke uitvinder heeft (Bartolomeo Cristofori), ontstond de viool uit een convergente evolutie van middeleeuwse en Renaissance-snaarinstrumenten. Vier toonaangevende theorieën proberen haar voorouders te traceren.
De middeleeuwse rebec — peervormig, driezaaitig, tegen de borst of onder de kin gehouden — was alomtegenwoordig in Europese hoven en straten vanaf de 13e eeuw. Voorstanders argumenteren dat de viool essentieel een rebec is met een vierde snaar toegevoegd, een verfijnde lichaamsvorm voor akoestische efficiëntie, en een gestandaardiseerde speelpositie. De rebec's stemming in kwinten (G-D-A) matcht de viool's onderste drie snaren, wat een direct afstamming ondersteunt.
De lira da braccio, een 15e–16e eeuwse Italiaans instrument met een rechthoekig lichaam, vier melodiesnaren, en twee dronsnaren, werd op de arm (braccio) gehouden zoals een viool. Haar speelpositie, boogtechniek, en rol in begeleid zang maken het een overtuigende overgangsvorm. Sommige bewaarde lira da braccio-lichamen tonen vroege f-gat-experimenten.
De viool da gamba-familie (violen) — gegrifd, zes-snarig, tussen de benen gehouden — bestond eeuwenlang naast vroege violen. Deze theorie stelt dat de viool structurele elementen leende van violen: het gebogen dek/bodem, basbalk, zielpost, en hoekblokken. Maar de viol's stemming (kwinten met een grote terts) en speeltechniek verschillen fundamenteel, wat het meer een parallele ontwikkeling maakt dan een directe voorouder.
Meeste moderne organologen favoriseren een synthese: de viool ontstond in de werkplaatsen van Brescia en Cremona (Andrea Amati, Gasparo da Salò) door iteratieve experimenten die de rebec's stemming en speelpositie, de lira da braccio's lichaamsgeometrie en boogtechniek, en de viol's akoestische architectuur combineerden. Het werd niet uitgevonden — het evolueerde, gevormd door de eisen van dansmuziek, vocale begeleiding, en het opkomende virtuoze repertoire.
De viool's oorsprong begrijpen verheldert waarom het het Westerse werelds dominante Bogeninstrument werd: het synthétiseerde de beste attributen van zijn voorgangers in een vorm flexibel genoeg voor volkdansen, kerksonata's, en uiteindelijk het concertopodium.