Vrije jazz is een avant-garde benadering van jazz die in de late jaren 1950 en 1960 ontstaat, met nadruk onbeperkte improvisatie en een afwijking van conventionele harmonische, ritmische, en structurele normen. Hoewel het genre divers is, vallen twee definerende kenmerken op:
Improvisatie is de hoeksteen van vrije jazz. In tegenstelling tot bebop of modale jazz, waar solo's plaatsvinden over een vaste akkoordvoortgang of structuur, improviseren vrije jazz muzikanten vaak zowel solo's als hele composities spontaan. Deze benadering staat maximale creativiteit, spontaneousiteit, en interactie tussen ensembleleden toe. De muziek ontvouwt zich in realtime zonder vooraf bepaalde thema's, akkoordwissels, of tijds handtekeningen, wat elke uitvoering een uniek, niet-herhaalbaar karakter geeft.
Vrije jazz artiesten breiden het klankpalet vaak uit door instrumenten te incorporeren die niet typisch geassocieerd worden met jazz—zoals elektrische gitaars, synthesizers, en gevonden objecten (bijv. lepels, vorken, metaalplaten)—naast traditionele hoorns, rieten, en ritmesectie-instrumenten. Spelers gebruiken ook uitgebreide technieken (overblazen, multiphonics, onconventionele boging, prepared piano) om timbres en texturen te produceren die conventionele verwachtingen tegenspreken, wat een distintieve, vaak abrasieve of etherische klanklandschap creëert.