Opera's en musicals zijn beide grootschalige toneelwerken die drama vertoonen door zang met instrumentale begeleiding. Het meest basale onderscheid is dat opera zich op de muziek steunt om de dramatische actie voort te drijven, terwijl musicals zich op de tekst staven. Er is erkend een vage grens tussen de twee genres. Voor elk voorbeeld van een definitieve eigenschap kunnen uitzonderingen gevonden worden. Hedendaagse werken die erop gericht zijn huidige aannames over muziek te doorbreken, maken classificatie nog lastiger. Opera's bouwen doorgaans op de traditie van klassieke muziek, terwijl populaire muziek de basis is van de meeste musicals. De beste rule of thumb als je probeert het genre van een gezongen toneelwerk te categoriseren, is om verschillende kenmerken te beoordelen en niet te vertrouwen op vaste of starre definities.
De overheersing van muziek of tekst is een van de meest betrouwbare kenmerken bij het onderscheiden van een opera van een musical. Musicals gebruiken gesproken tekst vaker tussen gezongen nummers. In een musical is de tekst het hoofdcomponent voor het creëren van drama. In vergelijking steunt opera meer op muzikaal nummers om de dramatische actie vooruit te drijven. Sommige opera's bevatten gedeeltes met gesproken tekst, maar de muziek heeft voorrang als hoofdkanaal van het drama.
Opera's en musicals komen uit dezelfde traditie van op toneel zingen om een verhaal of drama over te brengen. De eerste opera's verschenen in Italië aan het einde van de 16e eeuw. Ze waren toneelwerken die het gebruik van muziek (vokaal en instrumentaal), getoneeld drama, dans en decor zochten om diverse idealen en verhalen over te brengen. Schrijvers en componisten bevorzugden vaak oude of Grieks-Romeinse onderwerpen. Opera-tradities en -stijlen ontwikkelden zich verder. Musicals zijn een relatieve nieuwkomer, daterend van de midden-19e eeuw. Ze zijn een uitgroei van komische theaterpresentaties, circussen en vaudeville-acts wiens bedoeling was om een groot publiek te verteren terwijl muziek geïntegreerd werd.
Opera's en musicals hebben vandaag een opvallend verschil in zangstijl. Operastemmen worden doorgaans gekenmerkt door een ronde klank en gebruik van vibrato. Vocale stijl voor musicals neigt meer naar populaire muziek. Beide houden duidelijke diction (goede vocale uitspraak) als ideaal, maar zingen in muziektheater lijkt meer op dagelijks spraak.
Vroege opera's werden begeleid door diverse instrumentale ensembles bestaande uit snaarinstrumenten, blazinstrumenten, en soms toetsen- en slaginstrumenten. Naarmate musicals zich in de 19e eeuw ontwikkelden, bleef de instrumentatie van hun begeleiding redelijk vergelijkbaar met die van opera's. Pas in de 20e eeuw begonnen musicals hun instrumentatie te economiseren, door gebruik te maken van technologische ontwikkelingen als microfoons en luidsprekers. Deze verandering weerspiegelde parallelle veranderingen in populaire muziek. Hedendaagse opera's hebben ook geëxperimenteerd met instrumentatie, soms beïnvloed door populaire muziek, maar ook simpelweg op zoek naar nieuwe vormen van muzikale artistieke expressie.