Improvisatie in muziek is het daadwerkelijk spontaan creëren van nieuwe melodieën, harmonieën of ritmes binnen het kader van een bestaande compositie. Jazzmuziek steunt zwaar op improvisatie, maar bijna elk type muziek maakt gebruik van improvisatie door de uitvoerder. Het belang van improvisatie varieert gebaseerd op het specifieke type muziek.
De grote tradities van Indiase klassieke muziek, Carnatic en Hindustani, steunen allebei op improvisatie. Muzikanten improviseren bijna de hele muziek bij het uitvoeren van een raga, wat een reeks noten is die als raamwerk dient voor een enkele uitvoering. Ragautvoeringen moeten de tijd van dag, het seizoen en de stemming van het publiek weerspiegelen in hun improvisatie, en kunnen daarom elke keer anders zijn wanneer een muzikant optreedt.
Veel vormen van volksmuziek uit de hele wereld incorporeren improvisatie in hun optredens. Voorbeelden zijn zigeunermuzikanten in Europa en het Midden-Oosten en viool- en banjospelers in vroeg Amerikaans landelijk leven. Straatmuzikanten improviseren vaak de teksten van muziek die ze uitvoeren, zoals corridos in Mexico of freestyle raps in stedelijke gebieden van de Verenigde Staten en Canada. Muzikanten voeren veel dergelijke nummers elke keer anders uit omdat de nummers van uitvoerder naar uitvoerder auraal doorgegeven worden, zonder een geschreven versie waarop te kunnen vertrouwen.
Improvisatie speelde ooit een grotere rol in Westerse klassieke muziek dan vandaag. Componisten gaven minder details in hun partities tot de 19e eeuw en verwachtten dat uitvoerders hun composities vrijer zouden interpreteren. Mozart, Beethoven en Bach voerden allemaal geïmproviseerde muziek uit tijdens hun levens. De cadenza, een gespecificeerd deel van een klassieke compositie dat niet uitgewerkt is en dus geïmproviseerd moet worden, is het enige overgebleven getuige van deze traditie.
Rockmuziek incorporeert improvisatie op verschillende manieren. Psychedelische rockmuziek in de jaren 60 en 70 had muzikanten die uitgebreide gitaarsolo's uitvoerden die langer dan 10 minuten duurden, terwijl het typische rocknummer drie tot vijf minuten lang is. The Grateful Dead incorporeerde langere improvisaties in hun live concerts, waarbij de hele band tot wel een uur of langer zou improviseren. Het "jam band"-subgenre van rockmuziek omvat bands wier optredens vaak uitgebreide improvisaties over een vast ritme of akkoordvoorgang bevatten.