Het ritornello-principe is de structurele ruggengraat van het Barokke concerto grosso – een formele strategie gebouwd op de dramatische dialoog tussen tutti (volk orkest) en solo (concertino) krachten.
Het stuk opent met een substantiële orkestrale uitspraak – de ritornello – die de hoofdtoneel en thematisch materiaal vestigt. Deze refrain keert door het hele deel terug (vaak in gefragmenteerde of getransponeerde vormen) en punctueert solo-episodes waar een of meer uitgelichte instrumenten nieuwe toonarten verkennen, motieven ontwikkelen en virtuositeit tonen. De finale ritornello lost typisch op in de tonica, voor structurele afsluiting.
Deze afwisseling creëerde meerdere lagen van contrast: textuur (massa vs. solo), dynamiek (luid vs. zacht), rol (begeleiding vs. protagonista), en harmonische stabiliteit vs. verkenning. Componisten als Vivaldi, Bach en Handel gebruikten het om uitgebreide delen coherent te organiseren terwijl ze dramatische spanning maximaliseerden.
Het principe beïnvloede soloconcerten (waar de solist de concertino vervangt), aria's (orkestrale ritornellos die vocale secties omraamen), en zelfs vroege klassieke vormen. De nalatenschap blijft bestaan in de jazz 'head-solos-head'-structuur en popsong couplet-refrein-architectuur – het idee dat een terugkerende anker betekenis geeft aan vertrek.