De kunstenaars zelfportret is zo individuueel als de kunstenaar die het schildert. Toch, ondanks de individualiteit van deze schilderijen en tekeningen, gebruiken kunstenaars verschillende gemeenschappelijke elementen als achtergrond voor hun werken. Als goed gekozen, stuurt de achtergrond evenveel boodschap over de kunstenaar die het portret schildert als het gezicht van de kunstenaar doet.
Kunstenaars schilderen zelfportretten voor diverse redenen. Voor sommigen vertegenwoordigt een zelfportret een kans om het gezicht te tekenen en schilderen zonder een modeltegel te betalen. Voor anderen zoals Rembrandt en Picasso, stond het zelfportret voor meer dan dat. Een van Pablo Picasso's beroemdste zelfportretten kwam uit zijn Blauwe Periode. Deze periode voor Picasso gaf aan dat hij in een andere richting ging en een eigen identiteit als kunstenaar vestigde. Nog meer dan Picasso, schilderde Rembrandt veel zelfportretten doorheen zijn leven. Volgens de Rembrandt Van Rijn website, vertegenwoordigen Rembrandt's vele portretten niet alleen de zelfuitdrukking die Picasso's Blauwe Periode portret deed, maar ook intense zelfreflectie over vele jaren. Deze zelfreflectie omvatte visuele overpeinzingen over het ideale zelf, als een narratief en als een metafoor. De achtergrond die de kunstenaar in elk van deze gevallen kiest hangt af van de boodschap die hij door het werk probeert over te brengen zoals Picasso's en Rembrandt's werk demonstreren.
Soms is de meest vertellende achtergrond voor een zelfportret geen achtergrond of eerder een die alleen een kleur bevat die de kunstenaar die ervoor staat accentueert. Picasso schilderde zijn Blauwe Periode portret voor een blauwe achtergrond - een handelsmerk kleur voor hem tijdens deze fase van zijn artistieke ontwikkeling. Hoewel een kunstenaar een saffia achtergrond kiest, betekent dat niet noodzakelijk saai. Soms wordt de kleur zelf gekozen, omdat het een specifiek bericht overbrengt. Volgens kleurtheorie hebben alle kleuren een betekenis. Een kunstenaar met een begrip van hoe kleur de kijker psychologisch beïnvloedt, zal een kleur voor de achtergrond van een zelfportret met dit in gedachten selecteren.
De kunstenaar in zijn element biedt een van de meest interessante achtergronden voor een zelfportret. Kunstenaars als Norman Rockwell en Jack Vettriano hebben zichzelf in hun atelier geschilderd terwijl ze aan een schilderij werkten. Deze portretten geven de kijker een blik in de private wereld van de kunstenaar. Het beeld van het atelier hangt af van de kunstenaar en wat ze in hun zelfportret willen uitstralen, wat betekent dat het atelier netjes en ordelijk kan zijn of net aan de chaos grenzend. Daarnaast, zoals in het geval van Rockwell's driedelige zelfportret, geeft het de kunstenaar een kans om enkele van zijn artistieke invloeten te tonen; dit zelfportret bevat de zelfportretten van kunstenaars zoals Rembrandt en Van Gogh.
Metafoor is niet beperkt tot alleen proza. De kunstenaar die het zelfportret schildert heeft de optie om te spelen met visuele metafoor en symboliek in haar werk. De achtergrond van het zelfportret biedt visuele aanwijzingen over een gebeurtenis of thema dat belangrijk was voor de kunstenaar op dat moment. Een van de meesters van zelfportret als metafoor was Frida Kahlo, die haar eigen gezicht in haar schilderijen plaatste. Ze stond voor een verscheidenheid aan achtergronden, inclusief voor een jungle met apen en turbulente golven van een symbolische zee. Kahlo zelf lijdde een ernstig ongeluk, wat haar pijn toebracht voor de rest van haar volwassen leven. Bijvoorbeeld, in "De Gebroken Kolom" plaatste Kahlo zich voor de kaale woestijn en beeldde zich naakt van de taille op met een gebroken kolom in plaats van haar ruggengraat. De achtergronden van deze zelfportretten geven andere kunstenaars aanwijzingen over hoe visuele elementen in de achtergronden van hun schilderijen gebruikt kunnen worden om metaforische betekenis in hun werk over te brengen.