Realistische schilders staan in directe oppositie tot de romantische idealisten van de vroege tot middeleeuwse 19e eeuw in Frankrijk. Realisme ontwikkelde zich tijdens de Franse Revolutie, een tijd van opheffing in sociale en culturele praktijken. Waar de idealisten de wereld schilderden die ze wilden zien, begonnen realisten de wereld te schilderen zoals die bestond. Dit leidde tot de ontwikkeling van specifieke kenmerken voor alle realistische schilders.
Realisme, als antithese van het Franse Romanticisme, omarmt onderwerpen uit het alledaagse leven. "Het atelier van de schilder" van Gustave Courbet toont een gewone scène in het atelier. "De graaisters" van Millet toont boerenvrouwen die op het veld werken. Waar het romanticisme het leven idealiseert met jonge vrouwen en bloemen, engelen en satijn, vergroot het realisme de gewone mannen en vrouwen, werk, eten en spel.
Bij het bekijken van realistische, alledaagse onderwerpen, wilden deze schilders objectief blijven. Romanticisten idealiseerden vorm en figuur, en stelden het leven voor zoals ze voelden dat het moest bestaan. "Vrijheid die het volk leidt" van Delacroix is een voorbeeld van Frans romantisch idealisme uit de periode toen het realisme zich ontwikkelde. De mythische figeur van de vrijheidsvrouw leidt het Franse volk dappere in revolutie. Er is moed, couragio en schoonheid zelfs midden in een bloedige slag. Realisten schilderen hun scènes zo objectief mogelijk of zo realistisch mogelijk. "De derde-klas wagon" van Honoré Daumier contrasteert hiermee, met twee vrouwen die rusten in een schaduwrijke wagon, voor zichzelf blijvend en omgezorgd voor de behoeften van een kind.
Realisten zijn onder de eerste groep schilders die directe observatie van de natuur in hun schilderkunst begonnen. Ze gingen naar buiten in de wereld om hun scènes te schilderen en te schetsen in plaats van opgesloten te blijven in het atelier. Impressionisten namen deze eigenschap over in hun kunst rond dezelfde periode.
De daadwerkelijke schilderstijlen van realisten verschillen sterk. Elke kunstenaar ontwikkelt een persoonlijke stijl. De meeste realisten houden zich aan de praktijk van het schilderen van de realiteit zo helder en duidelijk mogelijk. Dit bereikte een extreme in de jaren '60 met de ontwikkeling van fotorealisme, waarbij schilders foto's gebruiken om heel gedetailleerde scènes te schilderen. Een voorbeeld is "John's Diner" van John Baeder. De schilderij is zo scherp en gedetailleerd dat het er bijna als een foto uitziet.