Lithografiëen zijn prints gemaakt met het lithografieproces. Traditioneel worden ze geproduceerd met chemische wassen, olie-gebaseerde inkt en een pers, op papier of stof. Veel beeldende kunstenaars werken in deze techniek. Hieronder duiken we in het proces, de geschiedenis, creatieve toepassingen, moderne ontwikkelingen en andere drukvormen.
Lithografie was het eerste chemische procedé voor drukkunst. Een tekening wordt met olie-gebaseerde krijt of inkt op een lithografische steen (kalksteen) aangebracht. Een chemische oplossing maakt de inktvaste gebieden receptief voor inkt, terwijl de natte, ongetekende delen de inkt afstoten (ol en water mengen niet). Na een terebenthine- en waterwassing wordt de inkt met een roller overgebracht en het papier op de steen geperst.
Uitvinder Alois Senefelder ontdekte lithografie in 1799. Toen waren koperplaten gebruikelijk, maar moeilijk en tijdrovend. Senefelder experimenteerde met kalksteen en correktievloeistof, wat het tekenproces vereenvoudigde. Later ontwikkelde hij een pers die het proces verder verbeterde.
Vanaf de jaren 1870 werd lithografie populair voor beperkte editie prints, wat rendabeler was dan het verkopen van één origineel. Bekende lithografen zijn Manet, Toulouse-Lautrec, Degas, M.C. Escher, Jasper Johns en David Hockney.
Ondanks digitale reproductietechnieken blijft lithografie relevant. Fotolithografie gebruikt UV-licht om schakelpatronen op printplaten over te dragen voor de massaproductie van microchips.