De 16e eeuw was een tijd van grote verandering in Europa. De Renaissance veranderde muziek, literatuur, schilderkunst en beeldhouwkunst. De Protestantse Reformatie dwing de Rooms-Katholieke Kerk tot verandering van tradities. De kunst van deze eeuw weerspiegelt verandering, tumultus en hergeburt.
Neoclassicisme was het dominante thema. De Hoge Renaissance in Italië bracht kunstenaars als Michelangelo, Raphael en Da Vinci voort. Neoclassicisme herleefde klassieke Griekse en Romeinse kunst, muziek en literatuur. In de schilderkunst: nadruk op auster lineair ontwerp bij klassieke thema's. Het weerspiegelde een hernieuwde wetenschappelijke en sociale belangstelling in de klassieke oudheid.
Barok ontstaat eind 16e eeuw en gaat door in de 17e. Kenmerken: beweging, emotie, spanning, drama, vitaliteit. Barok was een voortgang eerdere statische, religieuze stijlen. Bekende kunstenaars: Carracci, Caravaggio, Diego Velázquez. Velázquez' 'Las Meninas' toont Baroks interesse in schaduw, beweging, verhaallijn en symboliek.
Manierisme (van Italiaans 'maniera' = stijl) was deels reactie op de opheffing in de Katholieke Kerk en een evolutie van de naturalistische, harmonieuze Renaissance. Kenmerken: kunstmatige kleuring, illogische ruimtelijke compressie, verlengde proporties – een onrustig gevoel ondanks naturalistische settings. Manieristen benadrukten intellect. El Greco's 'De begrafenis van de graaf van Orgaz' heeft een ontzettende, onnatuurlijke kwaliteit.
De Nederlanders bouwden een cultureel erfgoed na een lange oorlog met Spanje. Nederlandse kunst toont liefde voor land, cultuur en landschap. Schilderijen tonen alledaagse activiteiten (niet mythologie of koninklijke thema's). 'De bruiloftsdans' van Pieter Bruegel de Oudere: vrolijk, simpel. Religieuze thema's minder expliciet; God's werk zag men in landschappen en de wereld zelf.