De tegenhanger van samenvatting in elk soort literair kritiek is bijna altijd analyse. Met andere woorden, zodra je je lezer laat weten waar een boek, gedicht of artikel over gaat, moet je daarna praten over hoe de auteur ervoor gezorgd heeft dat zijn of haar boodschap door de lezer begrepen werd. Goede literatuur is zowel expliciet als impliciet – expliciet als het duidelijk een verhaal of argument punt voor punt uiteenzet, en impliciet als een schrijver subtiele maar bewegende retorische of overtuigingsstrategieën gebruikt om de lezer haar kant te laten zien. Zodra de lezer van je boekverslag weet wat de expliciete inhoud van je boek is, wil hij weten wat de auteur deed om die inhoud interessant, motiverend, gedachtewekkend of mooi te maken.
Vraag je af of de auteur een enkel idee of these (centraal argument) in haar boek presenteert. Wat is een boek als Harper Lee's "To Kill a Mockingbird" eigenlijk over? Het is meer dan de som van zijn delen – plotlijnen, setting, personages. Het is meer dan wat er in het verhaal gebeurt. Als we het boek wegleggen, blijven we met ideeën over klasse, ras, rechtvaardigheid, gender en onschuld. Als we grondig en effectief gelezen hebben, kunnen we aannemen dat de auteur haar eigen "blik" op deze kwesties heeft. Wat denk je dat ze wilde zeggen?
In de meeste literatuur gebruiken schrijvers hun talent en vakmanschap om hun ideeën "in te suikeren", waardoor ze voor lezers makkelijker en prettiger te doorstaan zijn. Retorische middelen laten een auteur haar publiek indirect overtuigen niet door te vertellen wat ze moeten denken, maar door het te tonen, door ze te bewegen tot het punt dat ze niet alleen denken maar ook voelen zoals de auteur. Dit kan bereikt worden met woordkeuze, toon, humor, metafoor, gezichtspunt, ironie en nog veel meer. Lees je boek nauwkeurig. Welke stilistische technieken dwingen jou de wereldvisie van de schrijver op? Welke beelden, personages, symbolen, zelfs woorden vallen op? Waarom denk je dat ze ertoe doen?
Analyse biedt ook ruimte om aan te tonen dat je het vakmanschap van schrijven begrijpt, door je eigen publiek te vertellen wat er aan het boek dat je las, je aansprak. Wanneer was je onder de indruk, verlicht, opgewonden? Wanneer overtuigde de auteur je dat ze goed was in wat ze deed, of dat ze het "juiste" idee had over haar onderwerp?
Er is ook ruimte om te spreken over wat er had kunnen zijn. Het zien van gaten in de fundering van een verhaal biedt de kans om je vermogen om goed te lezen te bewijzen. Bijvoorbeeld, "To Kill a Mockingbird", hoewel een geliefd boek, wordt vaak beschreven als te sentimenteel, makkelijk en klaagzaam. Hoe zou Harper Lee's zware moralisering de lezer kunnen weerhouden om dingen haar manier te zien? Welke problemen zie je in het boek dat je las, die de auteur de lezer kunnen laten "verliezen"?