Boekenverbranding is het ritueel verbranden van boeken en andere manuscripten, vaak om religieuze, culturele en politieke redenen. Degene die boeken verbranden willen vaak de ideeën en geschiedenis van andere religieuze, politieke of etnische groepen uitroeien of hun eigen versie van moraliteit of cultuur op een samenleving opdwingen. Boekenverbranding is een vorm van censuur die historisch vaak gepaard is gegaan met een ontkenning van basis burgerrechten en mensenrechten. De Nazi's verbrandden de boeken van de Duits-Joodse dichter Heinrich Heine, die ooit schreef in zijn 1821 toneelstuk "Almansor": "Waar ze boeken verbranden, zullen ze uiteindelijk ook mensen verbranden."
De vroegste rekening van boekenverbranding vond plaats in China in 213 v.Chr. Keizer Shi Huang (246-210 v.Chr.) beval zijn volgelingen Confuciaans literatuur te verbranden, met uitzondering van enkele exemplaren bewaard voor de Chinese Staatsbibliotheek, evenals andere boeken die zijn macht konden worden gezien als uitdaging. Shi Huang beval ook dat Confuciaanse geleerden levend begraven moesten worden.
Boekenverbranding was vaak onderdeel van de Inquisitie, die samengesteld was uit kerkelijke tribunalen van de Katholieke kerk ingesteld om ketterij te onderzoeken. Deze instituties waren in werking van de twaalfde eeuw tot de vroege achttiende eeuw door heel Europa en bereikten zelfs de Nieuwe Wereld. Tomás de Torquemada (1420–16 september 1498) was de eerste Inquisitor-Generaal van Spanje. Naast de vervolging van Joden en diegene die als ketters beschouwd werden, werden ook Joodse Talmoeds en Arabische boeken verbrand. Fray Diego de Landa (12 november 1524 – 1579) in het Yucatan verbrandde de heilige handschriften van de Maya die op hertenhuid waren vastgelegd. Hij rapporteerde: "We vonden een groot aantal boeken in deze karakters en, aangezien ze niets bevatten wat niet als bijgeloof en leugens van de duivel gezien konden worden, verbrandden we ze allemaal, wat ze (de Maya's) op een verbazingwekkende mate spijt deed, en wat hen veel lijding bezorgde."
Religieuze ijver heeft vaak geleid tot boekenverbranding. Een voorbeeld was het werk van Girolamo Savonarola, een Dominicaanse broeder die religieuze invloed uitoefende over Florence, Italië in de 15e eeuw. Savonarola geloofde dat de republiek Florence een christelijk gemeenebest moest zijn met God als de Opperste Godheid en de bijbel als de enige wet. Hij verbod gokken en dicteerde dat kleding bescheiden en simpel moest zijn. Sieraden, speelkaarten en dobbelstenen, "onmorele" boeken, muziekinstrumenten en schilderijen of beelden werden verbrand op "Balen van de Niets" of grote brandstapels op het plein. Terwijl Savonarola goed werk deed door schuilplaatsen te bouwen voor weduwen en wezen, boosde zijn creatie van een theocratische staat niet onder controle van de Kerk paus Alexander VI. De paus excommuniceerde Savonarola op 13 mei 1497. Savonarola werd op dezelfde plein verbrand als de "Balen van de Niets" op 23 mei 1498.
Mensen verbranden boeken vaak om ideologische redenen. De Nazi's, onder de dictatuur van Adolf Hitler, begonnen met het verbranden van boeken met de vernietiging van 25.000 volumes op 10 mei 1933. Ze verbrandden boeken die als "uitgearte" of niet in lijn met wat zij "Ariaans" of Duitse cultuur achtten, beschouwd werden. Onder de boeken die de Nazi's verbrandden, waren die van Joden en auteurs als Ernest Hemingway, Jack London en Helen Keller, die het Derde Rijk vervloekte voor haar activisme voor gehandicapten, haar pleidooi voor betere werkomstandigheden voor industriële werknemers en haar promotie van stemrecht voor vrouwen.
Censoren hebben boeken verbrand vanwege waargenomen psychologische schade. Er waren massale verbrandingen van stripboeken in de mid-20e eeuw omdat ouders en opvoeders vreesden dat strips een negatief moreel effect hadden op Americas kinderen. Een Amerikaanse psycholoog, Dr. Fredric Wertham, M.D., publiceerde een boek getiteld "Seduction of the Innocent" in 1954 dat geweld en seksualiteit in stripboeken verbond met jeugddelinquentie. Kerken en andere zelfaangewezen moraliteitsgroepen, in reactie op het boek, verzamelden en verbrandden stripboeken. "Time" magazine, op 20 december 1948, rapporteerde dat inwoners van Binghamton, New York, na van huis naar huis te gaan om stripboeken te verzamelen, ze allemaal verbrandden.
Niet alle censorende groepen hebben psychologische bedenkingen over hedendaagse media, maar hebben spirituele vreezen. Fundamentele christenen hebben boeken uit de Harry Potter-serie en andere boeken verbrand die ze voor satanisch houden. De BBC, in een artikel van 31 december 2001, rapporteerde dat de Christ Community Church in Alamogordo, New Mexico, Harry Potter en Stephen King boeken, Ouija-borden en AC/DC-platen verbrandde omdat ze vermeend het occulte te promoten. De deelnemers verbrandden ook films van Disney's "Sneeuwwitje" omdat ze dachten dat deze interfereren met een persoonlijke relatie met God.