Toverstaven hebben een comeback gemaakt. In de verbeeldingswereld hebben staven immense kracht. Ze zijn in bezit geweest van feeën, heksen, tovenaars, tovenaren en tovenaressen. Toverstaven hebben vijanden verslagen en werelden veroverd door kracht en toverij. Ze hebben spells gesproken, het kwade ontketend en de held/heldin geholpen. Toverstaven hebben kinderen en volwassenen readers alike bezweken sinds verhalen bestaan.
Toverstaven komen voor in sprookjes, mythen, legendes en folklore. In de Romeinse mythologie droeg Mercurius een staf die een bekend symbool in de medische wereld is geworden. In sprookjes is de staf de katalysator voor het verhaal. In fantasy en sciencefiction is het het instrument voor het doel. Met een toverstaat staat de houder moedig om zijn vijand neer te slaan. In alle genres wordt de toverstaat gebruikt voor zowel goed als kwaad.
Gebruik van de toverstaat kan teruggetraced worden tot oude Egyptische mythologie. In klassieke Grieks-Romeinse mythologie heette het de kaduceus. De Griekse godin Circe gebruikte een staf om mannen in dieren te veranderen. De Franse schrijver Charles Perrault introduceerde de toverstaat in zijn sprookjes, Assepoester en Ezelshuid. Shakespeare adopteerde de toverstaat in The Tempest. De Harry Potter-serie herstelde de wereld van tovenaars en staven, met een modernere twist.
De toverstaat assisteert de held/heldin door obstakels weg te nemen. Het is het symbool van genezing en magische krachten. Met een flits van haar pols verbetert de fee godmoeder Assepoesters omstandigheden. In Narnia gebruikt Jadis de Witte Heks haar gouden staf om vijanden in steen standbeelden te veranderen. De elder wand of 'Deathstick' in Harry Potter wordt voor destructieve doeleinden gebruikt. In De Wizard of Oz helpt Glenda Dorothy de rode schoenen te verkrijgen met haar toverstaat.
In fictie zijn toverstaven gemaakt uit een reeks materialen: hout, ivoor, metalen als ijzer of brons, goud en kristal. In oude folklore en verhalen zijn de staven versierd met afbeeldingen van slangen, symbolen en godheden. In 'Ezelshuid' versiert Perrault een staf met een agaat krukhank. De staf van Mercurius bestaat uit twee geslingerde slangen, getopt door twee vleugels. Voor een toneelgoochelaar in verhalen lijkt de staf zwart met een witte punt.
De toverstaat wordt als heilig en krachtig beschouwd. Het wordt ingezet voor toverspreuken, magie en toverij. In Schotse mythes transformeert de staf pilaren in krijgers. Sprookjes gebruiken het instrument positief door de held zijn problemen te nemen, hem veilig te houden. Donkere magiërs, tovenaars en heksen gebruikten de staf om het kwade los te laten, zoals Gandalf in The Hobbit wanneer hij vecht tegen goblins. Sciencefiction-verhalen gebruiken de toverstaat voor dramatische duel-scènes.
Staven zijn een symbool van invloed en vaak als zodanig versierd. Bij Shakespeare flitst de staf van Prospero als een kristal. In sprookjes zijn staven (Glinda van Oz, Assepoesters fee godmoeder) getopt met een ster, meestal schitterend. In fantasy is vaak een kristallen orb of decoratief eindstuk (Gandalf, Merlin, Magician's apprentice) te zien. In de Harry Potter-serie zijn sommige staven versierd met een enkele feniksveer, drakenhartsnaar en eenhoornstaarthaar.