Lezer-responskritiek ontwikkelde zich in oppositie tot de Nieuwe Kritiek, de heersende stroming in literaire kritiek in Amerika en Brittannië van ruwweg de jaren 1930 tot de jaren 1950. Volgens de Nieuwe Kritikers bestaat literatuur niet om ideeën te verspreiden, goed of slecht; noch bestaat het om autoriteit of orthodoxie te promoten of te ontkrachten. De Nieuwe Kritikers geloofden dat onze zorg noodzakelijk primair moet gaan naar het literaire werk zelf – niet naar een poging de biografie of psychologie van de auteur of de historische context te begrijpen. Zij geloofden ook dat de waardering van een individuele lezer voor een gedicht niet uitmaakte. W.K. Wimsatt, een bekende Nieuwe Criticus, bedacht de term "affectieve dwaling" om uit te leggen wat hij beschouwde als de foutieve gedachte dat de indrukken die een literaire werk op een lezer maakt, de moeite waard zijn om te overwegen.
Hoewel veel geleerden Stanley Fishs publicatie van 1967 van "Surprised by Sin", een studie over hoe lezers reageren op John Miltons "Paradise Lost", als de startschot van de lezer-responsrevolutie beschouwen, anticipeerden sommige eerdere auteurs Fishs zorg voor de rol van de lezer in de literatuurstudie. Een belangrijk voorbeeld is "An Experiment in Criticism", een boek uit 1961 door C.S. Lewis, die ook beroemd was om zijn "Narnia"-romans, zijn christelijke apologetica en zijn invloedrijke studies over middeleeuwse Britse literatuur. Lewis onderzoekt leesmethoden en bespreekt het verschil tussen wat hij "literaire" en "niet-literaire" lezers noemt. Hij stelt dat traditionele concepten van "highbrow" en "lowbrow" lezen onproductief zijn en stelt voor dat een boek "kwaliteit" heeft als de meeste mensen die het een keer lezen, het opnieuw zullen lezen.
In 1967 publiceerde Stanley Fish "Surprised by Sin". In een essay gepubliceerd als deel van zijn verzameling "There's No Such Thing as Free Speech, and It's a Good Thing, Too", onthult Fish dat hij het boek schreef na een Milton-cursus te hebben gegeven aan de Universiteit van Californië, Berkeley – zonder ooit een Milton-cursus te hebben gevolgd als graduate of undergraduate student. In "Surprised by Sin" ondersteunt Fish een claim die zelden over "Paradise Lost" wordt gemaakt: dat het eigenlijk Miltons gestelde doel bereikt, namelijk "de wegen van God aan de mensen te rechtvaardigen". Fish merkte tijdens het lezen dat de delen van Miltons gedicht die meestal als saai worden beschouwd, zoals Boek III, alleen saai lijken omdat personages als Miltons God en de Zoon logica gebruiken in plaats van rhetoriek, in tegenstelling tot de interessantere Satan.
In 1968 publiceerde Norman Holland "The Dynamics of Literary Response", een psychoanalytische studie over hoe lezers hun "fantasieën" op teksten projecteren en vervolgens diverse verdedigingsmechanismen gebruiken om hun afwijkende lezingen te rechtvaardigen. Terwijl Hollands werk, net als dat van Fish, zich richt op de reacties van echte lezers, adressert het werk van de Duitse criticus Wolfgang Iser het concept van een "ideale" lezer. Isers boek "Prospecting: From Reader Response to Literary Anthropology" onderzoekt hoe literaire teksten opereren op de hersenen van de ideale lezer.