Terwijl intellectuelen, taalkundigen en schrijvers al eeuwenlang proberen een definitie van literatuur vast te leggen, verwijst het woord essentieel naar een geschreven werk en is traditioneel geassocieerd met klassieke werken van hoge erkenning. Hoewel er verschillende typen literatuur zijn, zoals korte verhalen, poëzie en romans, blijven de basiselementen van verhalen hetzelfde.
Terwijl de plot verwijst naar wat er in het verhaal gebeurt, richt het thema zich op wat het verhaal op een meer universeel niveau gaat — welke boodschap, of boodschappen, de auteur doorgeeft over samenleving, cultuur, persoonlijke ontwikkeling en dergelijke. In "The Old Man and the Sea," is een van de belangrijkste thema's de eer die geassocieerd is met strijd en nederlaag, zoals bewijst door de verouderende protagonist's strijd om de marlijn te vangen, die als zeer edel wordt uitgebeeld.
De uiterlijke verschijning, wensen, tekortkomingen en persoonlijke geschiedenis van de personages speelt een cruciale rol in de ontwikkeling van een verhaal. Ronde personages zijn goed ontwikkelde individuen, over wie de lezer uitgebreide informatie krijgt zowel in termen van visueel (uiterlijk, kleding, leefsituatie, gezinsleven, werk) en niet-visueel (behoeftes, wensen, hoop, dromen, vrees, geheimen) kenmerken. Platte, stereotype en typische personages zijn meestal veel minder ontwikkeld, maar kunnen ook belangrijk zijn.
De setting van een verhaal verwijst naar de geografische locatie, tijdperk, klimaat en sociaaleconomische kenmerken van de personages' omgeving. De setting biedt vaak sociale, historische of culturele context voor de plot en/of thema van het stuk, en beschrijvingen van setting kunnen soms een personage's eigen emotionele staat symboliseren. In William Shakespeare's "The Tempest," helpt de woedende storm bijvoorbeeld de chaotische geestestoestanden van de personages te vestigen.
Hoe de auteur gekozen heeft om een verhaal te vertellen is een ander fundamenteel element van literatuur. De twee belangrijkste perspectieven zijn eerste persoon en derde persoon. Eerstepersoonsvertelling verwijst naar het hoofdpersonage dat het verhaal vertelt met "ik" en "wij". Derdepersoonsvertelling betreft meestal een onzichtbare verteller die het verhaal vertelt vanuit een alziend (alwetend), gedeeltelijk alziend (beperkt alwetend) of totaal objectief standpunt.