In 1550 stond een Dominicaanse monnik voor Karel V's hof in Valladolid en argueerde dat inheemse Amerikanen volledig menselijk waren – rationeel, zielbezittend, gerechtigd op rechten. Dat argument werd In Defense of the Indians. De auteur: Bartolomé de las Casas.
Las Casas arriveerde in 1502 in Hispaniola als kolonist, kreeg een encomienda (landgrant met gedwongen inheemse arbeid), en participeerde in het systeem. Maar het getuigen van de wreedheid – massamoorden, slavernij, ziekten, culturele uitwissing – triggerde een radicale conversie. Hij gaf zijn grant op, werd Dominicaan, en spendeerde 50 jaar het pleiten voor het volk dat hij eens uitbuitte.
In Defense of the Indians (oorspronkelijk Apologética historia sumaria / Brevísima relación de la destrucción de las Indias) ontmantelde systematisch de rechtvaardigingen voor verovering: dat inheemse volkeren "natuurlijke slaven" waren (Aristoteles), zielen ontbrachten, of gedwongen bekeering nodig hadden. Las Casas documenteerde gruweldaden met juridische precisie – brandstichtingen, verminking, zuigelingen aan honden gegooid – argueerend dat ze natuurwet, canoniek wet en Spaans wet schenden.
De Nieuwe Wetten van 1542 (beperkende encomiendas) droegen zijn stempel. Maar handhaving faalde; koloniale belangen overwogen. Las Casas stierf in 1566, gemarginaliseerd. Toch zaaiden zijn geschriften de zaadjes van moderne mensenrechtendiscours – geciteerd in 20e-eeuwse dekolonisatie, bevrijdingstheologie, inheemse rechtenbewegingen. Een conquistadors geweten werd een gekoloniseerde werelds bewijs.