Poststructuralisme is een kritische analysepraktijk die ontstaan is bij Franse continentale filosofen en theoretici in de jaren 1960. De focus ligt op de intrinsieke onzekerheid in onze verschillende uitingssystemen, te beginnen met taal.
Poststructuralisme bevat een kritiek op de veronderstelling van betekenis in taal wanneer betekenis niet langer wordt onderscheiden door een gedeelde maatschappelijke overeenkomst. Hierdoor verheldert het de functie van keuze in het menselijk handelen.
Poststructuralisme stelt dat de auteur van een klassieke literaire roman zijn autoriteit en centraliteit verliest aan de even geldige perspectieven van de lezer. De roman is dan niet meer een in zich gesloten, vooraf bepaalde verhalestructuur die geschapen is door een godachtige auteur, maar een multidimensionale productie waarin de lezer de kritisch actieve rol speelt bij het bepalen van de betekenis.
Het structuralistische beeld van een coherente identiteit en een enkele vrije wil van het individu wordt door poststructuralisten verworpen. Zij zien het individu als incoherent, een mengsel van verschillende culturele constructen die geproduceerd worden georganiseerde macht in een gegeven samenleving.
"Hij gooit de bal als een meisje." De zin stelt een binaire hiërarchie waar vrouwelijk secundair is aan mannelijk wat atletiek betreft. Maar ga je verder dan dit cultureel afgeleide structurele concept, dan vind je het tegenovergestelde: mannelijkheid wordt gedefinieerd in termen van vrouwelijkheid, zodat de categorie vrouwelijke in feite voorafgaat aan die van mannelijke.
Poststructuralisme dient als manier om de ethische en culturele keuzes te identificeren die we maken wanneer we van onzekerheid naar zekerheid gaan in onze pogingen de wereld te begrijpen en te vormgeven.
Friedrich Nietzsche (1844-1900) was de vroegste criticus van structuralistische gedachte, hoewel de poststructuralistische beweging zelf beroemd werd gemaakt door de Franse academici Jacques Derrida (1930-2004) en Michel Foucault (1926-1984).