Narratieve non-fictie, vaak ook aangeduid als creatieve non-fictie, is een literaire term voor een tekst die een waar verhaal presenteert in een stijl die nauwer verbonden is met fictie. De schrijver besteedt veel aandacht aan elementen van plotstructuur, personageontwikkeling en thema's om het verhaal zo boeiend mogelijk te maken.
Narratieve non-fictie is geen recente innovatie, hoewel de exacte formulering van de categorie enigszins nieuw kan zijn en het een populariteitsgolf heeft meegemaakt in de vroege 21e eeuw. Mensen hebben altijd memoires en autobiografieën geschreven als middelen om hun persoonlijke verhalen en de omstandigheden van de wereld waarin ze leefden te delen, hoewel hun nadruk misschien niet met een narratieve stijl geschreven was.
De Nieuwe Journalisten werden geïnspireerd door de bewustzijnsshift die voortkwam uit de jaren zestig en zeventig countercultuur in de VS en West-Europa. De ethos van de jaren zestig verklaarde dat alle individuen unieke ervaringen en distincte stemmen hadden en dat, democratisch, ze allemaal gelijk zijn. Traditionele journalistiek had doorgaans één stem of on-air-persoonlijkheid, of een select paar, om als autoriteit op te treden door hun versie van het nieuws aan de rest van de bevolking te leveren. De Nieuwe Journalisten, waaronder Truman Capote, Joan Didion, Hunter S. Thompson en Norman Mailer, zochten hun persoonlijke ervaringen en gevoelens te gebruiken om journalistieke autoriteit te verkrijgen. Dit type verslaggeving was revolutionair, omdat het een van de fundamentele regels van journalistieke integriteit brak.
Truman Capotes "In Cold Blood" beschrijft de moord op de familie Clutter en het daaropvolgende proces, vonnis en executie van de daders, Richard Hickock en Perry Smith. Capote schreef het boek in de stijl van een journalist, met uitgebreid onderzoek en interviews, maar zonder opnames of notities te maken. Bovendien stelt Capote zichzelf als narrator van het boek voor, voegt persoonlijke informatie toe, en maakt geen poging om onpartijdig te lijken. Andere boeken als Tom Wolfes "The Electric Kool-Aid Acid Test" en Mailers "The Armies of the Night" liepen de grens tussen roman en memoir. De lezer weet misschien niet wat waar was, wat gewijzigd was om de identiteit van een levende persoon te beschermen, of wat overdreven was voor dramatisch effect.
Het grote probleem met deze stijl van non-fictie is dat er geen strenge standaarden of richtlijnen zijn. Een lezer wil meestal weten wat echt is en wat niet in een gegeven werk, en dat met recht. In 2003 publiceerde James Frey zijn memoir, "A Million Little Pieces," waarin hij zijn geschiedenis van drugmisbruik en herstel beschreef. Talkshowhostes Oprah Winfrey voegde de titel toe aan haar boekenclub en het was erg succesvol. In 2006 kwam bewijs aan het licht dat Frey delen van zijn verhaal had ge fabriceerd of opgeluisterd. Frey werd daarop door Winfrey on-air geconfronteerd en werd een paria in de literaire gemeenschap. Omstreeks dezelfde tijd creëerde een vrouw genaamd Laura Albert een personage genaamd JT Leroy, een transgender voordrugverslaafde en prostitute die als kind misbruikt was. Albert publiceerde verschillende "memoirs" onder de Leroy-naam en slaagde erin veel beroemdheden en bekende schrijvers over haar identiteit te misleiden.
Populaire anthologieën van narratieve/creatieve non-fictie bevatten voorbeelden van anonieme blogs en literaire tijdschriften. Een paar sensatiepublicaties resulteerden ook in een plotselinge publieke bewustwording van deze waargenomen stilistische verschuiving in het medium van memoir/autobiografie. Een paar schrijvers die in de vroege jaren 2000 publiceerden, wisten een carrière op te bouwen uit de opswelling in populariteit voor narratieve non-fictie. Vooral zijn het stedelijke comedy-schrijvers die in Woody Allens voetsporen treden. Deze omvatten David Sedaris, Augusten Burroughs en Dave Eggers.
Narratieve non-fictie: waar verhalen verteld worden met de kunst van fictie – maar waar de grens tussen feit en fictie scherp getrokken moet blijven.