Het woord "saxofon" combineert twee elementen die de uitvinder en functie eren. "Saxo-" afgeleid van Adolphe Sax, de Belgisch-geborene (van Duitse afkomst) instrumentenmaker die de familie in 1846 octrooieerde. Sax ontwierp het saxofon om houtblazersbehendigheid met koperprojectie te overbruggen, initieel voor harmonieorkesten. "-foon" origineert uit het Griekse "phōnē" (φωνή), betekenis "klank" of "stem" – dezelfde wortel als in "telefoon", "fonograaf", en "symfonie". Samen duiden ze letterlijk "Sax' klankproducerend apparaat" aan. De term trad het Engels in via het Franse "saxophone", reflecterend Sax' Parijsatelier. Weinig instrumenten dragen hun scheppersnaam zo direct; de saxofonidentiteit is onlosmakelijk verbonden met zijn visionaire uitvinder.
Adolphe Sax (1814-1894) was een briljante maar pechvogel uitvinder. Naast het saxofon verbeterde hij basklarinetten, ontwierp saxhorns (voorlopers van de moderne bas-trompet/euphonium), en stampte voor standaardisatie van instrumenten. Zijn saxofon werd initieel gemarginaliseerd door conservatieven, maar vond zijn weg via Frans militair en later jazz.