Zwart-wit cinematografie kan een tijdloze, klassieke kwaliteit aan een film geven. Het benadrukt verlichting, compositie en textuur, waardoor regisseurs een specifieke stemming kunnen creëren — ofwel dromerig, surreëel, of streng realistisch. Deze esthetiek wordt vaak prefererd in genres als horror, film noir en sciencefiction.
Voordat kleurfilm wijd beschikbaar werd, was zwart-wit de enige optie. Zelfs na de opkomst van kleurtechnologie, bleef zwart-wit goedkoper om te produceren, met minder verlichting en simpeler apparatuur nodig. Sommige filmmakers kiezen er ook voor vanwege de creatieve controle die het biedt over de uiteindelijke look.
Zwart-wit kan een bepaalde historische periode oproepen of een specifieke toon overbrengen, zoals nostalgie, ruwheid of morele ambivalentie. Het wordt een verteltool op zich.