Vergelijking oude ontwikkelingen: India, China & Rome – Sociopolitiek, tech, cultuur
Sociopolitieke structuren
| India | China | Rome |
| Vorm | Monarchieën, republieken (gana-sanghas), rijken (Maurya, Gupta) | Dynastieke cycli (Qin, Han, Tang...); gecentraliseerde bureaucratie | Republiek → Rijk; legalistische staat, burgerschap |
| Eenheid | Gefragmenteerd → periodieke vereniging | Sterke centralisatie-ideaal | Mediterrane integratie via wet/wegen |
Techniek & engineering
| India | China | Rome |
| Belangrijkste innovaties | Metallurgie (Wootz staal), trapbrunnen, irrigatie, astronomie, nul/decimaal | Papier, boekdruk, buskruit, kompas, seismograaf, zijde | Beton, boog, aquaducten, wegen, hypocaust verwarming |
Godsdienst & filosofie
- India: Hindoeïsme, Boeddhisme, Jainisme – karma, dharma, moksha
- China: Confucianisme (ethiek), Daoïsme (natuur), Boeddhisme (geïmporteerd/geadapteerd)
- Rome: Staatspolytheïsme → Christendom (staatsgodsdienst 380 n.Chr.)
Cultuur & kennis
| India | China | Rome |
| Literatuur | Veda's, Epos (Ramayana, Mahabharata), Sanskriet drama | Poëzie (Tang), Klassiekers (Confuciaans), geschiedenis (Sima Qian) | Virgilius, Ovidius, Cicero, geschiedenissen (Livius, Tacitus) |
| Wiskunde/Wetenschap | Aryabhata (π, nul), Brahmagupta (algebra), geneeskunde (Sushruta) | Algebra, astronomie, geneeskunde (acupunctuur) | Engineering wiskunde (Vitruvius), kalender (Julianus) |
| Kunst | Tempelbeeldhouwkunst, stupa-architectuur, fresco's (Ajanta) | Calligrafie, keramiek, landschapschilderkunst, bronzen | Realistische portretten, mozaieken, triomfboog |
Handel & economie
- India: Indische Oceaan-knooppunt – specerijen, textielen, edelstenen naar Rome, ZO-Azië, China
- China: Zijderoute oorsprong – zijde, porselein, thee westwaarts
- Rome: Mediterrane meer – graan, olijfolie, wijn, luxe import
Kerncontrast
India: pluralistisch, gecentraliseerd, spirituele diversiteit. China: bureaucratische continuïteit, technologische diffusie. Rome: juridische/militaire integratie, burgerlijke engineering. Alle drie vormden Afro-Euraziatische uitwisseling.