Utopia is geen plek die je op een kaart vindt. Het is een filosofisch concept bedacht door Sir Thomas More in zijn boek Utopia uit 1516 – een woordspeling op het Griekse ou-topos ("geen plek") en eu-topos ("goede plek").
More bedacht een eilandsamenleving met perfecte politieke, sociale en juridische systemen: gemeenschappelijk eigendom, godsdienstvrijheid, universeel onderwijs, en rationeel bestuur. Het was zowel een kritiek op Europese corruptie als een gedachte-experiment.
De drang gaat voor More uit. Plato's De Republiek schetst een rechtvaardige stadstaat. Mythologie biedt Tuin van Eden, Shangri-La, El Dorado – paradijzen verloren of verborgen. Elke reflecteert zijn cultuur's aspiraties en angsten.
Utopia's dienen als aspiratiebenchmarks. Ze blootleggen de kloof tussen realiteit en ideaal, branden sociale kritiek en hervormingsbewegingen. Van 19e-eeuwse intentionele gemeenschappen tot moderne sci-fi, vraagt de utopische verbeelding: Wat als we de samenleving anders organiserden?
Het antwoord is nooit een coördinaat. Het is een vraag die we blijven stellen.