Serialisme is een van de meest diepgaande vooruitgangen in de muziek van de 20e eeuw. Of u het nu liefhebt of haat, deze muziek is gekomen om te blijven als onderdeel van de grote westerse klassieke muziektraditie. Het leren van enkele technieken en wat deze muziek doet werken, helpt u om deze geavanceerde muziek te waarderen en te genieten.
Twaalftoonmuziek is een systeem dat werd gepromoot en aanvankelijk gecodifieerd door componist Arnold Schönberg. Dit type muziek gebruikt alle 12 toonhoogtes van de chromatische schaal zonder herhaling om muziek te creëren zonder tonale centrum. Alle twaalftoonmuziek bestaat uit een toonrij waarin alle 12 toonhoogtes geordend zijn volgens een specifieke rangschikking. De volgorde van toonhoogtes is niet vooraf bepaald; het is aan de componist om te kiezen hoe de 12 toonhoogtes geordend worden.
Eenmaal de volgorde van toonhoogtes bepaald, is het mogelijk om een 12 x 12 rooster van die toonhoogtes te creëren om andere mogelijkheden voor de compositie te genereren. Bij het componeren beweegt de componist van de ene kant van het rooster naar de andere zonder enige toonhoogte over te slaan.
Er zijn vier basisvormen van de rij:
Naast rijtypen wordt elke rij in het rooster genummerd met een specifieke formule, beginnend met C:
C = 0, Cis = 1, D = 2, Dis = 3, E = 4, etc.
Dit maakt het gemakkelijk om te verwijzen naar een specifieke rij, zoals "Prime 4" of "Inversie 4", die zou beginnen met E en dan langs de rij bewegen. De initiële rij wordt gekozen door de componist, dus elke reeks toonhoogtes kan op E volgen.
Rijen bewegen alleen van zijde naar zijde, of omhoog en omlaag. Rijen bewegen niet diagonaal door het rooster. Het is ook belangrijk om te noteren dat hoewel de toonhoogtes in volgorde moeten worden gebruikt zodra de reeks is gecreëerd, de volgende elementen niet beperkt zijn:
Combinatorialiteit treedt op wanneer u twee rijen heeft die gecombineerd worden om twee afzonderlijke sets te maken. Mits toonhoogtes niet herhaald worden binnen de rijen, kunnen twee sets van 12 toonrijen in tweeën gedeeld en gecombineerd worden. Het is belangrijk om twee sets te kiezen die samenwerken zonder toonhoogtes te dupliceren. Hier is een voorbeeld van twee gecombineerde rijen die twee nieuwe sets maken:
Rij 1 Prime 4: E F G Cis Fis Dis Gis D B C A Ais
Rij 2 Inversie 11: B Ais Gis D A C Gis Cis E Dis Fis F
De eerste set gebruikt de eerste zes toonhoogtes van de Prime-rij en de laatste zes toonhoogtes van de Inversie:
E F G Cis Fis Dis + B Ais Gis D A C
De tweede set gebruikt de overige toonhoogtes:
Ais A C B D Gis + G Cis E Dis Fis F (Let op dat u de volgorde van toonhoogtes kunt omkeren, maar ze moeten in dezelfde volgorde gebruikt worden.)
Door deze twee verschillende 12-toonrijen in tweeën te splitsen en te combineren, creëert u combinatorialiteit, of een menging van twee divisies van de sets. Bij het doen hiervan moet u de oorspronkelijke volgorde van de set behouden, aangezien componisten doorgaans de volgorde van toonhoogtes niet veranderen. Het hangt af van hoe letterlijk ze zich houden aan de "regels" van 12-tooncompositie.
Er is een ander, meer specifiek en beperkter type 12-toonmuziek, waarbij elk element van de compositie beperkt wordt op basis van de vorm van de rij die gebruikt wordt. In integrale serialisme zijn aspecten van de compositie naast de volgorde van de rij beperkt. Een componist die integrale serialisme schrijft, kan kiezen om specifieke dynamiek of een specifiek ritme toe te wijzen aan elke versie van de rij.
De mate van toewijzing kan variëren van het beperken van één element of meerdere elementen, gekozen uit ritme, dynamiek, register en artikulaties. In dit type compositie is elk aspect van het werk zeer zorgvuldig gecontroleerd. Dit beperkt wat de componist met zijn werk kan doen ernstig. Eenmaal de initiële beslissingen genomen over de volgorde van de rij en de te beperken elementen, blijft de componist alleen nog maar het stuk te noteren.
Hoewel de meest voorkomende toepassingen van serialisme alle 12 toonhoogtes gebruiken, zijn er ook componisten die kiezen voor een ander aantal toonhoogtes. In deze composities worden sets van noten met elk willekeurig aantal toonhoogtes gebruikt om het werk te creëren. Luciano Berio gebruikt in zijn beroemde stuk "Nones" in totaal 13 toonhoogtes.
Uiteindelijk is een componist vrij om te kiezen hoe hij serialisme benadert. Echter, de basisprincipes van restrictie en orde gelden meestal, of men nu vijf toonhoogtes of een standaard 12-toonrij gebruikt.