Panfluit oorsprong: Van neolithisch China tot wereldwijde tradities
Vroegste bewijzen
- China: Paixiao (排箫) – bot/bamboepijpen, Neolithisch (5000–3000 v.Chr.), Hemudu-cultuur.
- Griekenland: Syrinx – mythe van Pan & Syrinx; archeologisch vanaf 6e eeuw v.Chr.
- Anden: Antara/Siku – riet/bot, ~2000 v.Chr. (Caral-beschaving).
- Roemenië: Nai – gebogen panfluit, gedocumenteerd 17e eeuw, waarschijnlijk ouder.
Onafhankelijke uitvinding wereldwijd
Panfluiten ontstonden onafhankelijk overal waar holle rieten/bamboe groeiden:
- Polynesië (kulkuli)
- Melanesië
- Afrika (nyanga)
- Japan (hichiriki verwant)
Constructieprincipe
Gesloten buizen → fundamentele frequentie f = v/4L (v = geluidssnelheid, L = lengte). Langere buis = lagere toon. Typisch 5–20+ pijpen gebonden.
Moderne standaardisatie
- Roemeense nai: 20–22 pijpen, gebogen, chromatisch (meest voorkomende concertvorm).
- Andese siku: Twee-rij (ira/arka), gemeenschappelijk spelen.
- Chinese paixiao: 16 pijpen, genokte blaaskant.
Gheorghe Zamfir (Roemenië) populariseerde wereldwijd in de jaren '70-'80; bekend van The Lonely Shepherd, Kill Bill soundtrack.