Hoe Arnold Schoenberg De Klassieke Traditie Verbrak
Arnold Schoenberg (1874–1951) boog niet alleen de regels van de Westerse muziek; hij demonteerde ze en bouwde een nieuwe architectuur. Zijn revolutie vouwde zich uit over zes fundamentele dimensies:
- Tonaliteit → Atonaliteit (1908+): Hij verlaten de majore/mineure hiërarchie, verklaarde de "emancipatie van de dissonantie." Muziek had geen tonale centrum meer.
- Harmonie: Functionele voorgangen werden vervangen door Klangfarbenmelodie (toonkleurmelodie), dichte chromatische clusters, en kwartale/kwintale akkoorden.
- Melodie: Wijde sprongen, hoekige contouren, en vermijding van tonale ankers creëerden een "eindeloze melodie" vrij van periodieke fraseering.
- Ritme: Ongeregeld maten, polymeters, en verschuivende accenten bevrijden ritme van de tyrannie van de maatstreep.
- Vorm: Hij verwierp sonate en rondo-vormen ten gunste van developing variation – constante transformatie van motieven – en vrije fantasie-structuren.
- Timbre: Hij verkte extreme registers, uitgebreide technieken (sul ponticello, flageoletten), en nieuwe ensembles (bijv. Pierrot Lunaire: fluit, klarinet, viool, cello, piano, spreker).
De Twaalftoontechniek (1923+)
Om atonaliteit te systematiseren, vond Schoenberg de twaalftoontechniek. Een toonrij (een ordening van alle 12 toonhoogtes) wordt de structurele basis. Operaties – prime, retrogradatie, inversie, retrogradatie-inversie – waarborgen de gelijkheid van alle toonhoogtes, waardoor geen tonale centrum zich kan herasserten.
Blijvende Nalatenschap
Hij stichtte de Tweede Wenen School (Alban Berg, Anton Webern). Zijn innovaties maakten serialisme, elektronische muziek, en het pluralisme van het modernisme mogelijk. Eens verafschuwd, is zijn werk nu canonisch.